Kısa cevap: Pablo Picasso (1881–1973), İspanyol ressam, heykeltıraş ve seramikçidir. 20. yüzyılın en etkili sanatçısı kabul edilir. Georges Braque ile birlikte Kübizm’i kurdu. Avignonlu Kızlar (1907) modern sanatın dönüm noktalarından biridir. Kariyeri birbirinden çok farklı dönemlerden oluşur: arkadaşının intiharıyla başlayan Mavi Dönem, sirk sanatçılarıyla Pembe Dönem, Afrika ve İber heykelinden beslenen Kübizm, Klasisizm ve Sürrealizm. Guernica (1937), İspanya İç Savaşı’nda bombalanan Bask kasabası için yaptığı ve sanat tarihinin en güçlü savaş karşıtı eseri sayılan tablodur.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonunda Picasso’nun en çok konuşulan anı, bir Nazi subayıyla yaşadığı söylenen kısa diyalog oldu. Burak Yiğit Aydın’ın deyişiyle Picasso “lafı öyle bir gediğine koyuyor ki subay susup kalıyor.” Bu anekdotun aslını aşağıda inceledik. Önce Picasso’nun dönemlerine bakalım.
Bir harika çocuk
Picasso, 25 Ekim 1881’de İspanya’nın Málaga kentinde doğdu. Babası José Ruiz Blasco resim öğretmeniydi. Pablo daha çocukken akademik desende babasını geçti. Babasının, oğlunun yeteneğini görünce kendi fırçalarını ona bıraktığı anlatılır. Barselona ve Madrid’de sanat eğitimi aldı. 1900’de Paris’e gitti ve 1904’te oraya yerleşti. İmzasında annesinin soyadı olan Picasso’yu kullanmayı seçti.
Mavi ve Pembe dönemler
Şubat 1901’de en yakın arkadaşı, şair ve ressam Carles Casagemas, karşılıksız bir aşk yüzünden Paris’te bir kafede kendini vurdu. Picasso bu ölümden derinden etkilendi. Sonraki üç yıl boyunca neredeyse yalnızca mavi tonlarla, dilencileri, körleri, yoksul anneleri ve yalnız insanları resmetti. Bu döneme Mavi Dönem (1901–1904) denir. Yaşlı Gitarist ve Hayat bu dönemin önemli eserleridir. Mavinin sanattaki anlamı için mavi rengin keşfi yazımıza bakabilirsiniz.
Montmartre’daki “Bateau-Lavoir” atölyesine yerleşip Fernande Olivier ile tanışınca paleti ısındı. 1904–1906 arasındaki Pembe Dönem’de sirk cambazları, palyaçolar ve gezgin sanatçılar, pembe ve toprak tonlarıyla resmedildi.
Avignonlu Kızlar ve Kübizm
1907’de Picasso, Barselona’daki Avignon Sokağı’ndaki bir genelevin beş kadınını gösteren büyük bir tablo yaptı. Avignonlu Kızlar’da figürler açılı, parçalı düzlemlerden oluşur. Bazılarının yüzü Afrika maskelerine ve eski İber heykellerine benzer. Perspektif ve tek bir bakış noktası ortadan kalkmıştır. Tabloyu atölyesinde gören arkadaşları bile şoke oldu. Eser yıllarca sergilenmedi. Bugün MoMA’dadır.
Bu tablonun açtığı yoldan, Picasso ve Fransız ressam Georges Braque birlikte Kübizm’i geliştirdi. Kübizm, bir nesneyi aynı anda birden fazla açıdan gösterir. Nesneyi geometrik düzlemlere ayırır ve tuvalin üzerinde yeniden kurar. İlk evresi olan Analitik Kübizm’de (1909–1912) renkler kahverengi ve griye iner, biçimler neredeyse soyutlaşır. Sentetik Kübizm’de (1912 sonrası) ise gazete kâğıdı ve hasır gibi gerçek malzemeler tuvale yapıştırılır. Sanat tarihinin ilk kolajları böyle doğdu. Picasso’nun çağdaşı ve rakibi Matisse ile ilişkisini Henri Matisse yazımızda anlattık.
Guernica: bir kasabanın çığlığı
26 Nisan 1937 pazartesi günü, Bask bölgesindeki küçük Guernica kasabası pazar kurulduğu saatlerde saatlerce bombalandı. Saldırıyı, General Franco’yu destekleyen Nazi Almanyası’nın Kondor Lejyonu ve İtalyan hava kuvvetleri düzenledi. Kasabanın büyük kısmı yok oldu. Yüzlerce sivil öldü. Bu, Avrupa’da sivillere yönelik ilk büyük hava bombardımanlarından biriydi.
Picasso o sırada İspanya Cumhuriyeti hükümetinin 1937 Paris Dünya Fuarı’ndaki pavyonu için bir duvar resmi hazırlıyordu. Bombalama haberini gazetelerde okuyunca konuyu değiştirdi ve yaklaşık beş haftada 3,5 × 7,8 metrelik Guernica’yı bitirdi. Tablo yalnızca siyah, beyaz ve gri tonlardadır. Bu, gazete fotoğraflarının dilidir. Kompozisyonda acıyla haykıran bir at, kayıtsız bir boğa, ölü bebeğini kucağında tutan bir anne, yerde kırık kılıcıyla yatan bir asker, alevler içindeki bir figür ve tavandaki çıplak bir ampul görülür. İspanyolca “ampul” (bombilla) kelimesinin “bomba”yı çağrıştırdığı da sık yapılan yorumlardandır.
Picasso, tablonun İspanya’ya ancak demokrasi geri geldiğinde dönmesini vasiyet etti. Franco’nun ölümünden sonra, 1981’de Madrid’e gönderildi. Bugün Reina Sofía Müzesi’ndedir. Tablonun bir goblen kopyası New York’taki BM binasında asılıdır. 2003’te ABD’nin Irak savaşını savunduğu basın toplantısında, kameraların önündeki bu goblenin bir perdeyle örtüldüğü haberleri, eserin hâlâ ne kadar rahatsız edici olduğunu gösterdi.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Picasso bölümü
Picasso bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 1 derlemesinde yer alıyor. Bölümün en çok paylaşılan kısmı Guernica anekdotu:
İbrahim Selim: “Nazi subayı Picasso’ya gelip ‘Bu tabloyu siz mi yaptınız?’ deyince Picasso ne diyor?”
Burak Yiğit Aydın: “‘Hayır, siz yaptınız!’ diyor. Lafı öyle bir gediğine koyuyor ki subay susup kalıyor!”
Bölümde Picasso’nun dönemleri, Casagemas’ın intiharı ve Afrika masklarının etkisi de konuşuluyor. Program, Picasso’yu “20. yüzyılın doymak bilmez bukalemunu” olarak tanımlıyor. Bu, her birkaç yılda bir üslubunu baştan değiştiren bir sanatçı için yerinde bir benzetme.
Bölümde anlatılan: doğru mu?
- “Hayır, siz yaptınız” sözü gerçek mi? Bu anekdot ilk kez 1940’larda dolaşıma girdi ve farklı versiyonları var. En bilinen anlatıma göre, Alman işgali altındaki Paris’te Picasso’nun atölyesini arayan bir Gestapo subayı, masada Guernica’nın bir fotoğrafını ya da kartpostalını görüp “Bunu siz mi yaptınız?” diye sordu. Picasso da “Hayır, siz yaptınız” diye cevap verdi. Sözü doğrulayan bir tanık kaydı yoktur. Tablo o sırada New York’taydı. Anekdot büyük olasılıkla gerçek bir karşılaşmanın süslenmiş hâli ya da bir efsanedir. Ama Picasso’nun işgal boyunca Paris’te kaldığı, sergi açmasının yasaklandığı ve Alman subaylarının atölyesine geldiği bilinir.
- Picasso’nun karanlık yüzü: Bölümde değinilen “bukalemun” imajının bir de özel hayat tarafı var. Picasso’nun hayatındaki kadınlara davranışı, son yıllarda ciddi biçimde eleştiriliyor. Bunlar arasında Fernande Olivier, Olga Khokhlova, Marie-Thérèse Walter, Dora Maar, Françoise Gilot ve Jacqueline Roque var. Dora Maar’ı resmettiği Ağlayan Kadın serisi bu tartışmanın merkezindedir.
Picasso eserleri nerede görülür?
- Museo Reina Sofía, Madrid: Guernica ve hazırlık çizimleri.
- Museu Picasso, Barselona ve Museo Picasso, Málaga: Gençlik dönemi ve aile bağışları.
- Musée national Picasso, Paris: Sanatçının mirasçılarından gelen geniş koleksiyon.
- MoMA, New York: Avignonlu Kızlar.
Sanatın savaşla ilişkisine dair başka örnekler için Goya’nın 3 Mayıs 1808 tablosuna ve savaşın gölgesinde sanat yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Pablo Picasso kimdir?
Pablo Picasso (1881–1973), Kübizm’in kurucularından olan, Avignonlu Kızlar ve Guernica gibi eserleriyle 20. yüzyıl sanatını derinden etkileyen İspanyol sanatçıdır.
Guernica tablosu neyi anlatır?
Guernica, 26 Nisan 1937’de Bask kasabası Guernica’nın Nazi Almanyası ve Faşist İtalya uçaklarınca bombalanmasını anlatır. Savaşın sivillere yaşattığı acının evrensel bir simgesi kabul edilir.
Kübizm nedir?
Kübizm, nesneleri geometrik düzlemlere ayırıp aynı anda birden fazla açıdan gösteren, Picasso ve Braque’ın 1907’den sonra geliştirdiği sanat akımıdır.
Picasso’nun Mavi Dönemi neden başladı?
Mavi Dönem, 1901’de yakın arkadaşı Carles Casagemas’ın intiharından sonra başladı. Picasso bu dönemde yoksulluk, yalnızlık ve keder temalarını mavi tonlarla resmetti.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Picasso bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 1 derlemesinde yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak görseli: Pablo Picasso, Guernica, 1937. © Pablo Picasso hak sahipleri. Eleştiri ve tanıtım amacıyla alıntılanmıştır (FSEK md. 35). Görsel: WikiArt.
