“Klasik müzik” günlük dilde Batı sanat müziğinin tamamı için kullanılır; müzik tarihinde ise Klasik Dönem yaklaşık 1750–1820 yılları arasını kapsayan belirli bir çağın adıdır. Bu rehberde önce Klasik Dönem bestecilerini, ardından Barok, Romantik ve 20. yüzyıl bestecilerini, her birinin mutlaka dinlenmesi gereken eserleriyle birlikte dönem dönem ele alıyoruz.
Özet: Dönemlerine Göre En Ünlü Besteciler
| Dönem | Yaklaşık tarih | Öne çıkan besteciler |
|---|---|---|
| Barok | 1600–1750 | Monteverdi, Vivaldi, J. S. Bach, Händel, Purcell |
| Klasik | 1750–1820 | Haydn, Mozart, Beethoven (erken dönem), Gluck |
| Romantik | 1820–1900 | Schubert, Chopin, Liszt, Brahms, Çaykovski, Verdi, Wagner |
| 20. yüzyıl | 1900 sonrası | Debussy, Ravel, Stravinsky, Bartók, Prokofyev, Şostakoviç |
Klasik Dönem Bestecileri ve Eserleri
Klasik Dönem’de müzik, Barok’un yoğun çok sesliliğinden uzaklaşarak daha sade, dengeli ve şarkı gibi akan melodilere yöneldi. Senfoni, sonat ve yaylı dörtlüsü bu dönemde bugünkü biçimlerini kazandı; merkez ise Viyana oldu.
Joseph Haydn (1732–1809)
“Senfoninin babası” ve “yaylı dörtlüsünün babası” olarak anılır. Yüzden fazla senfoni yazdı ve genç Beethoven’a bir süre ders verdi. Dinlemeye başlamak için: 94. Senfoni “Sürpriz”, Yaratılış oratoryosu, “İmparator” Dörtlüsü (Op. 76 No. 3).
Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791)
Opera, senfoni, konçerto ve oda müziğinin her alanında başyapıtlar bıraktı. Halk arasında “Türk Marşı” diye bilinen parça, aslında 11. Piyano Sonatı’nın (K. 331) son bölümü olan Rondo alla Turca’dır. Dinlemeye başlamak için: Figaro’nun Düğünü, Sihirli Flüt, 40. Senfoni, Requiem (tamamlanmadan kaldı).
Ludwig van Beethoven (1770–1827)
Klasik Dönem’in son büyük ustası ve Romantik Dönem’e geçişin mimarıdır. İşitme kaybına rağmen en büyük eserlerini yazdı. Dinlemeye başlamak için: 5. Senfoni, 9. Senfoni (“Neşeye Övgü”), 14. Piyano Sonatı “Ay Işığı”, Für Elise.
Klasik Dönem’in diğer önemli bestecileri
- Christoph Willibald Gluck (1714–1787): Operada reformcu; Orfeo ed Euridice.
- Muzio Clementi (1752–1832): Piyano sonatinleriyle bugün hâlâ piyano eğitiminin temel taşlarından.
- Luigi Boccherini (1743–1805): Ünlü “Menuet”in bestecisi; oda müziğinin ustası.
Barok Dönem Bestecileri ve Eserleri
Barok müzik; süslemeli melodiler, sürekli bas (basso continuo) ve kontrpuanla tanınır. Opera ve konçerto bu dönemde doğdu.
| Besteci | Dinlenmesi gereken eserler |
|---|---|
| Claudio Monteverdi (1567–1643) | L’Orfeo (ilk büyük operalardan) |
| Antonio Vivaldi (1678–1741) | Dört Mevsim |
| Johann Sebastian Bach (1685–1750) | Brandenburg Konçertoları, Matta Pasyonu, Re minör Tokkata ve Füg, 3. Orkestra Süiti’ndeki “Air” |
| Georg Friedrich Händel (1685–1759) | Mesih oratoryosu, Su Müziği |
| Johann Pachelbel (1653–1706) | Re majör Kanon |
Romantik Dönem Bestecileri ve Eserleri
Romantik Dönem’de duygunun yoğun ifadesi, ulusal kimlik ve virtüözlük ön plana çıktı; orkestralar büyüdü, piyano salonların yıldızı oldu.
| Besteci | Dinlenmesi gereken eserler |
|---|---|
| Franz Schubert (1797–1828) | “Bitmemiş” Senfoni, Kış Yolculuğu, Ave Maria |
| Frédéric Chopin (1810–1849) | Noktürnler, polonezler, baladlar |
| Franz Liszt (1811–1886) | Macar Rapsodileri, Liebestraum |
| Giuseppe Verdi (1813–1901) | La Traviata, Aida |
| Richard Wagner (1813–1883) | Nibelung Yüzüğü |
| Johannes Brahms (1833–1897) | Macar Dansları, Ninni (Wiegenlied), 4. Senfoni |
| Pyotr İlyiç Çaykovski (1840–1893) | Kuğu Gölü, Fındıkkıran, 1. Piyano Konçertosu |
| Antonín Dvořák (1841–1904) | 9. Senfoni “Yeni Dünya’dan” |
20. Yüzyıl Klasik Müzik Bestecileri
20. yüzyılda besteciler tonal sistemin sınırlarını zorladı; halk müziği, caz ve yeni ses dünyalarından beslenen çok farklı üsluplar ortaya çıktı.
| Besteci | Dinlenmesi gereken eserler |
|---|---|
| Claude Debussy (1862–1918) | Clair de Lune, La Mer |
| Maurice Ravel (1875–1937) | Boléro |
| Béla Bartók (1881–1945) | Orkestra için Konçerto |
| Igor Stravinsky (1882–1971) | Bahar Ayini, Petruşka, Ateş Kuşu |
| Zoltán Kodály (1882–1967) | Háry János Süiti, Galánta Dansları |
| Sergey Prokofyev (1891–1953) | Petya ile Kurt, Romeo ve Juliet |
| Dmitri Şostakoviç (1906–1975) | 5. Senfoni |
Aynı dönemde Türkiye’de de Batı tekniklerini Anadolu ezgileriyle birleştiren bir kuşak yetişti: Türk Beşleri olarak bilinen Cemal Reşit Rey, Hasan Ferit Alnar, Ulvi Cemal Erkin, Ahmed Adnan Saygun ve Necil Kâzım Akses.
Klasik Müziğin Temel Formları
| Form | Tanımı |
|---|---|
| Sonat | Genellikle tek bir çalgı ya da çalgı ve piyano için yazılan, çok bölümlü eser |
| Senfoni | Orkestra için yazılan, genellikle dört bölümlü geniş eser |
| Konçerto | Bir solo çalgının orkestra eşliğinde öne çıktığı eser |
| Yaylı dörtlüsü | İki keman, viyola ve viyolonsel için oda müziği eseri |
| Opera | Şarkılı, sahnelenen müzikli drama |
| Oratoryo | Genellikle dini konulu, sahnelenmeden seslendirilen koro ve orkestra eseri |
