Kısa cevap: Norman Rockwell (1894–1978), 20. yüzyıl Amerika’sının en sevilen illüstratörüdür. 1916’dan 1963’e kadar The Saturday Evening Post dergisine 300’ü aşkın kapak çizdi. Şükran Günü sofraları, kasaba berberleri ve yaramaz çocuklarla idealize edilmiş bir “Amerikan rüyası” imgesi yarattı. Sanat dünyası onu uzun süre “ticari illüstratör” diye küçümsedi. 1964’te Look dergisi için yaptığı The Problem We All Live With (Hepimizin Birlikte Yaşadığı Sorun) ise ırk ayrımcılığını çarpıcı biçimde gösterdi. Tablo, 6 yaşındaki Ruby Bridges’in federal polislerin korumasında beyazların okuluna yürüyüşünü anlatır.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 2. sezonundaki Rockwell bölümü, programın en duygusal bölümlerinden biri. Burak Yiğit Aydın’ın deyişiyle, “Şükran Günü hindisi çizen sevimli dede” bir gün “ırkçılığın suratına tokat atan bir aktivist”e dönüşüyor. Bu yazıda bu dönüşümün hikâyesini anlatıyoruz.
Bir dergi kapağı ustası
Rockwell 1894’te New York’ta doğdu. Daha 14 yaşında sanat okuluna gitti, 19 yaşında bir izci dergisinin sanat editörü oldu. 1916’da, 22 yaşında, Amerika’nın en çok okunan haftalık dergilerinden The Saturday Evening Post’a ilk kapağını sattı. Sonraki 47 yıl boyunca derginin kapakları onun çizimleriyle Amerikan evlerine girdi.
Rockwell’in kapakları birer kısa öyküydü. Doktorun stetoskopla oyuncak bebeği muayene etmesini izleyen kız, kaçmaya niyetlenip polis memuruyla tezgâhta oturan çocuk, aynada kendine bakan genç kız… Her sahne, fotoğraflanmış modellerle titizlikle kurgulanır, ardından yağlı boyayla ayrıntılı biçimde resmedilirdi. 1943’te Roosevelt’in konuşmasından esinlenen Dört Özgürlük serisini yaptı. Serinin Yokluktan Kurtulma Özgürlüğü tablosundaki Şükran Günü hindisi, Amerikan kültürünün en çok taklit edilen imgelerinden biri oldu.
“Bu sanat değil, illüstrasyon”
Rockwell popülerliğinin zirvesindeyken modern sanat dünyası soyut dışavurumculuğu konuşuyordu. Eleştirmenlerin gözünde Rockwell duygusal, nostaljik ve ticari bir zanaatkârdı. Yaptığı iş “sanat” değil “illüstrasyon”du. Rockwell de bu ayrımın farkındaydı ve kendini mütevazı biçimde “illüstratör” olarak tanımlardı. Bu küçümsemenin ironik bir tarafı da var: Rockwell, Pollock’un damlatma resimlerine gönderme yapan The Connoisseur (1962) kapağıyla modern sanata kendi esprili cevabını verdi. Pollock için Jackson Pollock yazımıza bakabilirsiniz.
Rockwell’in toz pembe dünyasının bir sınırı da vardı. Post’un yayın politikası, siyah insanların kapaklarda yalnızca hizmetçi gibi rollerde gösterilmesini öngörüyordu. Rockwell yıllarca bu kurala uydu.
The Problem We All Live With
1963’te Rockwell Post’tan ayrılıp Look dergisiyle çalışmaya başladı. Yeni dergi ona sosyal meseleleri işleme özgürlüğü tanıdı. İlk büyük işi, 1964 Ocak sayısında yayımlanan The Problem We All Live With oldu. Rockwell bu tabloyu yaptığında 69 yaşındaydı.
Tablo, 14 Kasım 1960’ta New Orleans’ta yaşanan bir olayı anlatır. Mahkeme kararıyla okullarda ırk ayrımı kaldırılınca 6 yaşındaki Ruby Bridges, o zamana dek yalnızca beyaz çocukların okuduğu William Frantz İlkokulu’na giden ilk siyah öğrenci oldu. Okul yolunda öfkeli beyaz kalabalıklar bağırıyor, nesne fırlatıyordu. Bu yüzden Ruby’yi dört federal polis koruyordu.
Rockwell kompozisyonu bilerek sade tuttu. Beyaz elbiseli küçük kız, elinde defter ve kalemlerle dimdik yürür. Polislerin başları çerçevenin dışında kalır; onlar yüzsüz bir devlet gücüdür. Arkadaki duvarda ırkçı bir hakaret ve “KKK” harfleri yazılıdır. Duvarda patlamış bir domatesin kırmızı lekesi görülür. Kalabalık resimde yoktur, ama varlığı her yerde hissedilir. İzleyici, kalabalığın durduğu yerden bakar.
Tablo yayımlandığında Rockwell’e öfkeli mektuplar geldi. Pek çok okur ise onu Rockwell’in en önemli eseri saydı. Rockwell bunu, ardından 1965’teki sivil haklar aktivistlerinin öldürülmesini konu alan Southern Justice (Murder in Mississippi) ile izledi.
Norman Rockwell eserlerinden seçkiler
Yazıda adı geçen ya da konuyu tamamlayan eserler, nerede bulundukları ve neden önemli oldukları.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Rockwell bölümü
Rockwell, programın 2. Sezon 5. Bölümünde anlatılıyor. Yaklaşık 52 dakikalık bölüm, 2. sezonun en uzunu. İbrahim Selim konuya “Rockwell için ressam değil diyorlar” diye giriyor. Yiğit Hoca da sanat elitlerinin Rockwell’i senelerce “pazar dergilerine resim çizen illüstratör” diye küçümsediğini anlatıyor. İbrahim Selim’in itirazı ise izleyicinin aklındaki soruyu dile getiriyor:
İbrahim Selim: “Her tablosunda bir bayram havası, herkes mutlu, hindi yiyorlar falan. Fazla toz pembe değil mi?”
Burak Yiğit Aydın: “Öyleydi! Ta ki adam 70 yaşında çıldırıp masayı devirene kadar. O Şükran Günü hindisi çizen sevimli dede gitti, yerine ırkçılığın suratına tokat atan bir aktivist geldi.”
Bölümün en etkileyici anı, tablonun yıllar sonra Beyaz Saray’a taşınmasının anlatıldığı kısım:
Burak Yiğit Aydın: “O resmi Obama Beyaz Saray’da Oval Ofis’in hemen yanına astırdı. Ruby Bridges’i de Beyaz Saray’a çağırdı, beraber resmin önünde durdular. İllüstratör deyip geçtikleri adam, Amerikan tarihinin en utanç verici anını ölümsüzleştirdi.”
Bölümde anlatılan: doğru mu?
- Tablo Beyaz Saray’a asıldı mı? Evet. Tablo 2011 yazında, Ruby Bridges’in okula gidişinin 50. yıldönümü vesilesiyle Oval Ofis’e açılan koridorda birkaç ay sergilendi. Barack Obama ile Ruby Bridges’in tablo önünde birlikte çekilmiş fotoğrafı yaygın biçimde paylaşıldı. Tablonun kalıcı yeri, Massachusetts’teki Norman Rockwell Müzesi’dir.
- “70 yaşında” mıydı? Rockwell tabloyu yaptığında 69, yayımlandığında 70 yaşına yaklaşıyordu. Bölümdeki ifade yerinde bir yuvarlamadır.
- MoMA onu “kapıdan sokmadı” mı? Rockwell yaşarken büyük modern sanat müzelerinde ciddiye alınmadı. Kapsamlı müze retrospektifleri ve eleştirel yeniden değerlendirme ancak 1990’ların sonundan itibaren geldi. 1999–2002 arasında ABD’yi gezen ve New York’ta Guggenheim’da da gösterilen büyük sergi bunun dönüm noktasıydı.
Rockwell eserleri nerede görülür?
- Norman Rockwell Müzesi, Stockbridge (Massachusetts): The Problem We All Live With dahil dünyanın en büyük Rockwell koleksiyonu.
- Dergi arşivleri: The Saturday Evening Post kapaklarının tamamı derginin arşivinden incelenebilir.
Sanatın toplumsal meseleleri nasıl dönüştürdüğünü sanatın toplumsal etkisi yazımızda daha geniş bir çerçevede ele aldık.
Sıkça sorulan sorular
Norman Rockwell kimdir?
Norman Rockwell (1894–1978), The Saturday Evening Post kapaklarıyla tanınan Amerikalı ressam ve illüstratördür. Amerikan gündelik hayatını idealize eden sahneleri ve geç dönemde sivil haklar konulu tablolarıyla bilinir.
The Problem We All Live With neyi anlatır?
Tablo, 1960’ta New Orleans’ta beyazların okuluna kaydolan ilk siyah öğrenci olan 6 yaşındaki Ruby Bridges’in dört federal polis eşliğinde okula yürüyüşünü anlatır.
Ruby Bridges kimdir?
Ruby Bridges, 1960’ta 6 yaşındayken New Orleans’taki William Frantz İlkokulu’na giderek Güney ABD’de ırk ayrımının kaldırılmasının simgelerinden biri olan Amerikalı aktivisttir.
İllüstrasyon sanat mıdır?
Bu, sanat tarihinin uzun tartışmalarından biridir. Rockwell örneği, ticari amaçla üretilen bir görselin de güçlü bir sanatsal ve toplumsal değer taşıyabileceğini gösterir. Bugün büyük müzeler illüstrasyonu ayrı bir sanat alanı olarak sergiler.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Rockwell bölümü kaçıncı bölüm?
Rockwell, programın 2. sezonunun 5. bölümünde anlatılır. Burak Yiğit Aydın ve İbrahim Selim, Rockwell’in illüstratör olarak küçümsenmesini ve Ruby Bridges tablosunu konuşur.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak görseli: Norman Rockwell, Hepimizin Birlikte Yaşadığı Sorun, 1964. © Norman Rockwell hak sahipleri. Eleştiri ve tanıtım amacıyla alıntılanmıştır (FSEK md. 35). Görsel: WikiArt.
