Kısa cevap: Fausto Zonaro (1854–1929), İtalyan ressamdır. 1891’de İstanbul’a geldi ve 1896’dan 1909’a kadar II. Abdülhamid’in resmî saray ressamı (Ressam-ı Hazret-i Şehriyari) olarak çalıştı. Unvanı, Ertuğrul Süvari Alayı’nın Galata Köprüsü’nden geçişini resmettiği büyük tablo sayesinde aldı. On sekiz yıl boyunca İstanbul’un sokaklarını, Boğaz’ı, bayramları, tulumbacıları ve Kağıthane mesirelerini resmetti. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nın sahnelerini belgeledi. 1909’da II. Abdülhamid tahttan indirilince görevinden alındı. İtalya’ya döndü ve 1929’da Sanremo’da, İstanbul’daki şöhretinden çok uzakta öldü.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonunu kapatan Part 7 derlemesinin son bölümü Zonaro’ya ayrıldı. Bu bölümde Burak Yiğit Aydın, programın adının neden bu olduğunu da açıklamış oluyor: “Programın adı boşuna ‘Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’ değil İbrahim!”
Padova’dan İstanbul’a
Zonaro 1854’te İtalya’nın Padova yakınlarındaki Masi kasabasında doğdu. Verona’da resim eğitimi aldı, Napoli’de ve Venedik’te çalıştı. 1891’de, sonradan evleneceği öğrencisi Elisa Pante ile birlikte İstanbul’a geldi. İlk yıllar zordu. Beyoğlu’nda resim dersleri vererek ve küçük tablolar satarak geçindi. Elisa ise bir fotoğraf stüdyosu açtı. Zonaro, İstanbul’un ışığından ve çok renkli sokak hayatından büyülenmişti. Sokaklarda eskizler yaptı, kayıklara, kahvehanelere, kalabalıklara baktı.
Ertuğrul Süvari Alayı ve saray ressamlığı
Zonaro’nun hayatını değiştiren eser, padişahın muhafız birliği olan Ertuğrul Süvari Alayı’nı Galata Köprüsü’nden geçerken gösteren büyük tabloydu. Tablo, sarayın dikkatini çekti ve II. Abdülhamid tarafından satın alındı. 1896’da Zonaro, Ressam-ı Hazret-i Şehriyari unvanıyla resmî saray ressamı oldu. Kendisine Beşiktaş’ta, sarayın yakınında bir ev ve atölye verildi. Çeşitli nişanlarla ödüllendirildi.
Saray ressamı olarak resmî törenleri, padişahın Cuma selamlığını, askeri geçitleri ve 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nın cephe sahnelerini resmetti. Ama Zonaro’nun asıl mirası, saray dışındaki gündelik İstanbul’dur: Eyüp’te bir kahvehane, Kağıthane’de mesire yeri, kayıkçılar, tulumbacılar, simitçiler, Ramazan ve bayram sabahları. Bu tablolar, fotoğrafın henüz yaygınlaşmadığı bir dönemin İstanbul’unu renkli ve canlı bir biçimde belgeler.
Zonaro ve Osmanlı ressamları
Zonaro’nun atölyesi, İstanbul’daki Avrupalı ve Osmanlı sanatçılar için bir buluşma yeriydi. Öğrencileri arasında Osmanlı aristokrasisinden genç kızlar da vardı. Bunların en ünlüsü, sonradan Türkiye’nin ilk profesyonel kadın ressamlarından biri olacak Mihri Müşfik Hanım’dır. Aynı dönemde Osman Hamdi Bey, Sanayi-i Nefise Mektebi’nde Osmanlı ressamlarını yetiştiriyordu. Onun hikâyesini Osman Hamdi Bey yazımızda anlattık.
1909: unvan gidiyor, İstanbul bitiyor
1908’de II. Meşrutiyet ilan edildi. 1909’da 31 Mart Vakası’nın ardından II. Abdülhamid tahttan indirildi. Yeni yönetim, eski padişahın sarayına bağlı kadroları tasfiye etti. Zonaro’nun saray ressamlığı unvanı ve maaşı kaldırıldı. Kısa süre sonra, ailesiyle birlikte 1910’da İstanbul’dan ayrılıp İtalya’ya döndü. İtalyan Rivierası’ndaki Sanremo’ya yerleşti. Burada Riviera manzaraları ve portreler yaptı. İstanbul’dan getirdiği eskizlerden yeni tablolar da üretti. Ama İstanbul’daki itibarını hiçbir zaman yeniden bulamadı. 19 Temmuz 1929’da Sanremo’da öldü.
Zonaro’nun İstanbul’da yaptığı tabloların önemli bir kısmı bugün Türkiye’dedir. Milli Saraylar koleksiyonunda, özellikle Dolmabahçe Sarayı’nda ve İstanbul’daki özel koleksiyonlarda bulunur. Son yıllarda İstanbul’da düzenlenen sergiler, onu yeniden gündeme taşıdı.
Fausto Zonaro eserlerinden seçkiler
Yazıda adı geçen ya da konuyu tamamlayan eserler, nerede bulundukları ve neden önemli oldukları.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Fausto Zonaro bölümü
Zonaro bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 7 derlemesinin kapanış bölümüdür. Bu derlemede Camille Claudel, Ai Weiwei, Francis Bacon, Artemisia Gentileschi ve Modigliani bölümleri de var. Bölümün sonu programın adına bir selam gibi:
İbrahim Selim: “Bizimkiler adamın kadir kıymetini bilmemiş yine!”
Burak Yiğit Aydın: “Programın adı boşuna ‘Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’ değil İbrahim! Zonaro İstanbul’a âşıktı ama İtalya’ya küs gönderdik.”
Bu kapanış, programın bütününe yayılan temayı da özetliyor. Mihri Hanım’dan Camille Claudel’e, Van Gogh’tan Zonaro’ya, sanatçılar yaşarken değil, öldükten sonra değer buluyor. “Eller kadir kıymet bilmiyor” ifadesi bir halk deyişi olarak hem başkalarının hem de bizim, yani “ellerin”, sanatçının değerini zamanında anlamamasını anlatıyor.
Bölümde anlatılan: doğru mu?
- “İtalya’ya küs gönderdik” mi? Zonaro’nun İstanbul’dan ayrılışı bir sürgün değildi. Ama saray ressamlığının kaldırılması, düzenli gelirini ve İstanbul’daki konumunu ortadan kaldırdı. Zonaro’nun İstanbul’u bırakmak istemediği ve ayrılışının ona ağır geldiği anı ve mektuplarından anlaşılır. Yani “küs gönderdik” ifadesi duygusal olarak yerinde bir özettir.
- Unutuldu mu? İtalya’da 20. yüzyılın büyük bölümünde neredeyse bilinmeyen bir isimdi. Asıl yeniden keşfi, ailesinin ve araştırmacıların çabasıyla, eserlerinin büyük kısmının bulunduğu Türkiye’de gerçekleşti.
Fausto Zonaro eserleri nerede görülür?
- Milli Saraylar, İstanbul: Dolmabahçe Sarayı ve Yıldız Sarayı koleksiyonları.
- İstanbul’daki özel koleksiyonlar ve müzeler: Zaman zaman açılan Zonaro sergileri.
Zonaro’nun yaşadığı dönemde İstanbul’da Batılı resmin nasıl yerleştiğine dair daha geniş bir çerçeve için Türkiye’de modern sanat yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Fausto Zonaro kimdir?
Fausto Zonaro (1854–1929), 1896–1909 yılları arasında II. Abdülhamid’in saray ressamı olan, İstanbul’un gündelik hayatını ve saray törenlerini resmeden İtalyan ressamdır.
Zonaro neden saray ressamı oldu?
Ertuğrul Süvari Alayı’nı Galata Köprüsü’nden geçerken gösteren tablosu II. Abdülhamid’in beğenisini kazandı. Bunun üzerine 1896’da Ressam-ı Hazret-i Şehriyari unvanıyla saray ressamı yapıldı.
Zonaro İstanbul’dan neden ayrıldı?
1909’da II. Abdülhamid tahttan indirilince yeni yönetim saray ressamlığı görevini kaldırdı. Zonaro geçim kaynağını kaybetti ve 1910’da İtalya’ya döndü.
Fausto Zonaro’nun öğrencileri kimlerdir?
Zonaro’nun İstanbul’daki öğrencileri arasında, Türkiye’nin ilk profesyonel kadın ressamlarından Mihri Müşfik Hanım da vardı.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Zonaro bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 7 derlemesinin son bölümü olarak yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak fotoğrafı: Gece Haliç ve tarihi yarımada, İstanbul. Ervo Rocks / Unsplash.
