Kısa cevap: Edward Hopper (1882–1967), Amerikalı gerçekçi ressamdır. Modern şehir hayatının yalnızlığını, sessizliğini ve yabancılaşmasını resmetti. Boş sokaklar, benzin istasyonları, otel odaları, ofisler ve lokantalarda yan yana duran ama birbirine dokunmayan insanlar, onun resimlerinin ana konusudur. En ünlü eseri Nighthawks (Gece Kuşları, 1942), gece yarısı köşedeki bir lokantanın büyük camının ardında oturan dört kişiyi gösterir. Hopper uzun süre başarısız oldu. İlk tablosunu 31 yaşında sattı, ama ikinci tablo satışı için on yıl beklemesi gerekti. Eşi ressam Josephine “Jo” Hopper, neredeyse tüm kadın figürlerinin modeliydi. Resimleri Hitchcock’tan Wim Wenders’a pek çok yönetmeni etkiledi.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonundaki Hopper bölümünde İbrahim Selim, Hopper’ın tablolarının herkeste uyandırdığı duyguyu anlatıyor: “Baktıkça insanın içi daralıyor ama gözünü de alamıyorsun.” Burak Yiğit Aydın’ın cevabı bölümün en çok alıntılanan cümlesi oldu.
Bir illüstratörün uzun bekleyişi
Hopper, 22 Temmuz 1882’de New York’un kuzeyindeki küçük Nyack kasabasında doğdu. New York’ta önce illüstrasyon, sonra resim okudu. Hocası, Amerikan gündelik hayatını resmetmeyi savunan Robert Henri’ydi. 1906–1910 arasında üç kez Paris’e gitti. Ama Paris’in kübistleriyle değil, empresyonistlerin ışığıyla ilgilendi. Yıllar sonra Paris’te kimseyle tanışmadığını, Picasso’nun adını bile duymadığını söyleyecekti.
New York’a döndükten sonra uzun yıllar reklam ve dergi illüstratörü olarak çalıştı. Bu işten nefret ediyordu. 1913’teki ünlü Armory Show’da ilk tablosunu sattı. Ama sonraki on yıl boyunca tek bir tablo daha satamadı. Geçimini illüstrasyon ve gravürle sağladı.
Jo: eş, model ve muhasebeci
1923’te sanat okulundan tanıdığı ressam Josephine Nivison ile yeniden karşılaştı. Jo, Brooklyn Müzesi’nde katılacağı bir sergiye Hopper’ın suluboyalarını da önerdi. Müze altı suluboyadan birini satın aldı. Bu, Hopper’ın kariyerinin dönüm noktası oldu. İkili 1924’te evlendi. Ertesi yıl Hopper’ın suluboya sergisinin bütün eserleri satıldı ve Hopper illüstrasyonu bıraktı.
Jo, Hopper’ın tablolarındaki kadın figürlerinin neredeyse tamamının modeliydi. Ressamın bütün eserlerini, satışlarını ve fiyatlarını titizlikle kayda geçirdi. Ama kendi ressamlık kariyeri kocasının gölgesinde kaldı. İkilinin evliliği, Jo’nun günlüklerinden anlaşıldığı kadarıyla kıskançlıklar, kavgalar ve sessizliklerle doluydu. Bu sessizlik, belki de Hopper’ın tablolarındaki çiftlerin sessizliğidir.
Nighthawks: kapısı olmayan lokanta
Nighthawks, Ocak 1942’de, Pearl Harbor baskınından birkaç hafta sonra tamamlandı. Gece yarısı, boş bir New York sokağında, köşedeki bir lokantanın floresan ışığı dışarıya taşar. İçeride, beyaz giysili bir garson ile tezgâha oturmuş üç müşteri vardır: Şapkalı ve takım elbiseli bir adam, yanında kırmızı elbiseli bir kadın ve sırtı bize dönük, yalnız oturan bir başka adam. Kimse konuşmuyor gibidir.
Tablonun en ürkütücü ayrıntısı çoğu kişinin ilk bakışta fark etmediği bir şeydir: Lokantaya giriş kapısı görünmez. Camın ardındaki insanlar dışarıya, izleyici ise içeriye ulaşamaz. Hopper bir röportajında, “Büyük bir şehrin yalnızlığını resmediyordum, büyük olasılıkla farkında olmadan” dedi. Tablodaki kadının modeli Jo’ydu. Adamlar için ise Hopper aynada kendine bakarak poz verdi. Chicago Sanat Enstitüsü tabloyu aynı yıl 3.000 dolara satın aldı. Lokantanın Greenwich Village’daki gerçek bir mekândan esinlendiği söylenir, ama bu mekân hiçbir zaman bulunamadı.
Hopper ve sinema
Hopper, sinemaya düşkündü ve resimleri de bir film karesi gibi kurgulanmıştır. Sahne bir şeyden hemen önce ya da hemen sonra donmuş gibidir. Bu etki karşılıklı oldu. Hitchcock’un Sapık (1960) filmindeki ünlü Bates evi, Hopper’ın Demiryolu Kenarındaki Ev (1925) tablosundan esinlendi. Wim Wenders, David Lynch ve Todd Haynes gibi yönetmenler Hopper’ın kadrajlarını ve ışığını açıkça örnek aldı. 2020’de pandemi kapanmaları sırasında Hopper’ın boş odalarda yalnız oturan insanları gösteren tabloları sosyal medyada “hepimiz artık bir Hopper tablosuyuz” sözleriyle yeniden yayıldı.
Edward Hopper eserlerinden seçkiler
Yazıda adı geçen ya da konuyu tamamlayan eserler, nerede bulundukları ve neden önemli oldukları.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Edward Hopper bölümü
Hopper bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 5 derlemesinin kapanış bölümüdür. Bölümün en çok paylaşılan anı:
İbrahim Selim: “Baktıkça insanın içi daralıyor ama gözünü de alamıyorsun tablodan.”
Burak Yiğit Aydın: “Çünkü o lokantadaki yalnız adam sensin İbrahim, hepimiziz.”
Bu cümle, Hopper’ın neden bugün de bu kadar sevildiğini açıklıyor. Hopper’ın figürleri belirli kişiler değil, izleyicinin kendini koyabileceği boşluklardır. Aynı derlemede Hopper’dan hemen önce anlatılan Munch’un Çığlık’ı ile birlikte düşünüldüğünde, modern insanın kaygısının iki yüzü ortaya çıkıyor: Munch’ta çığlık, Hopper’da sessizlik. Munch için Çığlık tablosunun hikâyesi yazımıza bakabilirsiniz.
Bölümde anlatılan ve fazlası
- Yalnızlık ressamı etiketi: Hopper bu etiketi pek sevmezdi. Resimlerinde yalnızlıktan çok ışıkla, özellikle güneş ışığının bir duvara vuruşuyla ilgilendiğini söylerdi. “Tek istediğim bir evin duvarındaki güneş ışığını resmetmekti” sözü ona aittir. Ama izleyiciler onun resimlerinde hep yalnızlığı gördü.
- Jo’nun mirası: Hopper 1967’de öldü. Jo ondan bir yıl sonra öldü ve hem kocasının hem de kendi eserlerini New York’taki Whitney Müzesi’ne bıraktı. Jo’nun kendi tablolarının çoğu uzun süre depoda kaldı. Son yıllarda yapılan sergilerle Jo Hopper da kadri bilinmeyen sanatçılar arasında yeniden anılmaya başladı.
Hopper eserleri nerede görülür?
- Art Institute of Chicago: Nighthawks.
- Whitney Museum of American Art, New York: Jo Hopper’ın bağışıyla dünyanın en büyük Hopper koleksiyonu; Pazar Sabahı Erken Saatler.
- MoMA, New York: Demiryolu Kenarındaki Ev ve Benzin.
- Edward Hopper Evi, Nyack: Ressamın doğduğu ev.
Sıkça sorulan sorular
Edward Hopper kimdir?
Edward Hopper (1882–1967), modern Amerikan şehir hayatının yalnızlığını ve sessizliğini resmeden Amerikalı gerçekçi ressamdır. Nighthawks en ünlü eseridir.
Nighthawks tablosu neyi anlatır?
Nighthawks, gece yarısı boş bir sokaktaki lokantada camın ardında sessizce oturan dört kişiyi gösterir. Büyük şehrin yalnızlığının ve yabancılaşmanın simgesi kabul edilir.
Nighthawks tablosu nerede?
Tablo, 1942’den beri Chicago Sanat Enstitüsü’nün koleksiyonundadır.
Josephine Hopper kimdir?
Josephine “Jo” Hopper, Edward Hopper’ın eşi, ressam ve neredeyse tüm tablolarındaki kadın figürlerinin modelidir. Kocasının eserlerinin kayıtlarını tuttu ve onları Whitney Müzesi’ne bağışladı.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Hopper bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 5 derlemesinde yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak görseli: Edward Hopper, Nighthawks (Gece Kuşları), 1942. © Edward Hopper hak sahipleri. Eleştiri ve tanıtım amacıyla alıntılanmıştır (FSEK md. 35). Görsel: WikiArt.
