Kısa cevap: Camille Claudel (1864–1943), Fransız heykeltıraştır. 1884’te Auguste Rodin’in atölyesine asistan olarak girdi. Kısa sürede onun sevgilisi, ilham kaynağı ve en yetenekli yardımcısı oldu. Rodin’den ayrıldıktan sonra kendi dilini geliştirdi. Vals, Olgun Çağ ve Dalga en önemli eserleridir. Ancak sanat dünyası onu hep “Rodin’in öğrencisi” olarak gördü. Yoksulluk, yalnızlık ve giderek artan bir paranoya içinde eserlerinin bir kısmını kendi elleriyle parçaladı. 1913’te, babasının ölümünden bir hafta sonra, annesi ve kardeşi şair Paul Claudel tarafından akıl hastanesine kapatıldı. Hayatının son 30 yılını orada geçirdi ve 1943’te kimsesizler mezarlığına gömüldü.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonundaki Camille Claudel bölümünde İbrahim Selim öfkeli: “Rodin bildiğin kadının kariyerini yemiş bitirmiş hocam!” Burak Yiğit Aydın ise “Mermeri ondan daha iyi yontan yoktu” diyor. Bu yazıda Claudel’in hikâyesini ve bu yargının ne kadarının doğru olduğunu ele alıyoruz.
Kilden figürler yapan bir kız
Camille Claudel, 8 Aralık 1864’te kuzey Fransa’da doğdu. Çocukken bahçedeki kille figürler yapardı. Babası onun yeteneğine inandı ve destekledi. Annesi ise sanatçı olma fikrine hep karşı çıktı. Küçük kardeşi Paul Claudel, sonradan Fransa’nın ünlü şairlerinden ve diplomatlarından biri olacaktı. 1881’de aile Paris’e taşındı. Camille, kadınların kabul edildiği az sayıdaki özel akademilerden birinde, Colarossi Akademisi’nde eğitim aldı.
Rodin’in atölyesi
Hocası heykeltıraş Alfred Boucher, Camille’i Rodin ile tanıştırdı. 1884’te, 19 yaşında Rodin’in atölyesine girdi. Rodin o sırada 43 yaşındaydı ve Cehennem Kapısı, Calais’nin Burjuvaları gibi büyük projeler üzerinde çalışıyordu. Camille’e figürlerin elleri ve ayakları gibi en zor bölümleri emanet etti. Bu, Rodin’in onun yeteneğine duyduğu güvenin göstergesiydi. Rodin hakkında ayrıntılar için Rodin ve Düşünen Adam yazımıza bakabilirsiniz.
Kısa sürede âşık oldular. İlişkileri on yıl kadar sürdü. Ama Rodin, uzun yıllardır birlikte yaşadığı ve bir oğlu olduğu Rose Beuret’den hiçbir zaman ayrılmadı. Bu dönemde iki sanatçının eserleri arasında güçlü bir etkileşim oldu. Kimin kimi ne kadar etkilediği bugün de tartışılır. Rodin’in ünlü sözü bu karmaşayı özetler: “Ona altını nerede bulacağını gösterdim, ama bulduğu altın tamamen kendisine aittir.”
Ayrılık ve kendi dili
1890’ların başında ilişki bozuldu ve 1898’de tamamen sona erdi. Claudel kendi atölyesini kurdu. Bu yıllarda, Rodin’den belirgin biçimde farklı ve kişisel bir dil geliştirdi:
- Vals (1889–1905): Dans eden bir çift, düşecekmiş gibi öne eğilir. Kadının eteği bir dalga gibi ikisini sarar. Hareket ve dengesizlik heykelin konusudur.
- Olgun Çağ (1899): Yaşlı bir kadın figürünün sürüklediği orta yaşlı bir adam ve dizlerinin üzerinde ona uzanan genç bir kadın. Genellikle Rodin’in, Rose Beuret ile Claudel arasında kalışının ve sonunda yaşlılığa ve ölüme doğru sürüklenişinin alegorisi olarak okunur.
- Dalga (1897): Yeşil oniksten dev bir dalganın altında el ele tutuşmuş üç küçük bronz kadın. Japon baskılarından, özellikle Hokusai’nin Büyük Dalga’sından esinlendiği açıktır. Bkz. Hokusai.
- Dedikoducular (1897): Bir odanın köşesinde sırlarını paylaşan dört küçük kadın figürü. Gündelik bir anın heykelde ölümsüzleşmesi.
Yoksulluk, paranoya ve 1913
1900’lerden itibaren Claudel’in hayatı giderek karardı. Devletten ve koleksiyonerlerden sipariş alması zorlaştı. Eleştirmenler onu hep Rodin’le kıyasladı. Parasızlık içinde, kapanmış bir atölyede yaşamaya başladı. Rodin’in ve “Rodin çetesi”nin fikirlerini çaldığına, ona zarar vermek istediğine inandı. Her yaz yaptığı heykellerin bir kısmını çekiçle kırdı.
2 Mart 1913’te Claudel’i her zaman destekleyen babası öldü. Ailesi ona haber bile vermedi. 10 Mart’ta, annesinin ve kardeşi Paul’ün başvurusuyla, Paris yakınlarındaki Ville-Évrard akıl hastanesine kapatıldı. I. Dünya Savaşı başlayınca Güney Fransa’da Avignon yakınlarındaki Montdevergues akıl hastanesine nakledildi. Doktorlar 1920’lerde birkaç kez taburcu edilebileceğini, ailesinin yanında yaşayabileceğini yazdı. Annesi buna izin vermedi. Annesi onu hiç ziyaret etmedi. Paul ise yıllar içinde yalnızca birkaç kez gitti. Claudel, 30 yıl boyunca hiç heykel yapmadı. 19 Ekim 1943’te hastanede öldü ve cenazesini sahiplenen olmadığı için ortak bir mezara gömüldü.
Camille Claudel eserlerinden seçkiler
Yazıda adı geçen ya da konuyu tamamlayan eserler, nerede bulundukları ve neden önemli oldukları.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Camille Claudel bölümü
Claudel bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 7 derlemesinin açılış bölümüdür. Bölümün diyaloğu:
İbrahim Selim: “Rodin bildiğin kadının kariyerini yemiş bitirmiş hocam!”
Burak Yiğit Aydın: “Erkek egemen sanat tarihi Camille’i deli diye tımarhaneye kilitledi, mermeri ondan daha iyi yontan yoktu.”
Claudel’in hikâyesi, programın adının en acı biçimde doğrulandığı hikâyelerden biri. Mihri Hanım’ın New York’taki kimsesiz mezarı ile Claudel’in Montdevergues’deki ortak mezarı, programın iki farklı sezonunda anlatılsa da aynı hikâyenin iki yüzü gibi. Mihri Hanım için Mihri Müşfik Hanım yazımıza bakabilirsiniz.
Bölümde anlatılan: doğru mu?
- Rodin kariyerini mi bitirdi? Tablo daha karmaşık. Rodin ayrılıktan sonra da zaman zaman Claudel’e eleştirmenler ve devlet nezdinde destek olmaya çalıştı. Bazı siparişlerin onun aracılığıyla geldiği bilinir. Ama Claudel’in eserleri her zaman onun gölgesinde değerlendirildi. Bir kadın heykeltıraşın çıplak figürlerle çalışması da dönemin ahlak anlayışıyla çatıştı. Kariyerini bitiren tek bir kişi değil, Rodin ile ilişkisi, ailesi, yoksulluğu ve dönemin kadın sanatçılara bakışının birleşimiydi.
- “Deli diye kilitlendi” mi? Claudel’in ciddi bir ruhsal rahatsızlık yaşadığı, paranoyak düşünceleri olduğu kayıtlıdır. Ancak bu tedavi gerektiren bir durum olsa da 30 yıllık kapatılmanın gerekli olmadığı, doktorların yazışmalarından anlaşılır. Asıl trajedi, ailenin onu hiç çıkarmamasıdır.
- Yeniden keşif: Claudel’in mirası 1980’lerden itibaren yeniden keşfedildi. 1988’de Isabelle Adjani’nin oynadığı film, 2013’te Juliette Binoche’un oynadığı film ve 2017’de Nogent-sur-Seine’de açılan Camille Claudel Müzesi bu yeniden keşfin dönüm noktalarıdır.
Camille Claudel eserleri nerede görülür?
- Musée Camille Claudel, Nogent-sur-Seine: Ailesinin bir dönem yaşadığı kasabada, dünyanın en büyük Claudel koleksiyonu.
- Musée Rodin, Paris: Rodin’in isteğiyle Claudel’e ayrılmış bir salon; Olgun Çağ ve Dalga.
- Musée d’Orsay, Paris: Olgun Çağ’ın bronz versiyonu.
Sıkça sorulan sorular
Camille Claudel kimdir?
Camille Claudel (1864–1943), Rodin’in asistanı ve sevgilisi olarak başlayıp Vals, Olgun Çağ ve Dalga gibi eserleriyle kendi dilini geliştiren Fransız heykeltıraştır.
Camille Claudel neden akıl hastanesine kapatıldı?
Claudel’in yaşadığı paranoya ve ruhsal sıkıntılar üzerine, 1913’te babasının ölümünden sonra annesi ve kardeşi Paul tarafından akıl hastanesine yatırıldı. Doktorların önerilerine rağmen ailesi onu hiç çıkarmadı ve 30 yıl sonra orada öldü.
Olgun Çağ heykeli neyi anlatır?
Olgun Çağ, yaşlı bir kadının sürüklediği bir adamı ve ona yalvaran genç bir kadını gösterir. Genellikle Rodin’in Claudel ile Rose Beuret arasında kalışının ve yaşlılığa sürüklenişinin alegorisi olarak yorumlanır.
Rodin ile Camille Claudel arasında ne oldu?
Claudel, Rodin’in atölyesinde asistan olarak çalıştı ve on yıla yakın sevgili oldular. Rodin uzun süreli partneri Rose Beuret’den ayrılmayınca ilişki bitti. Claudel sonradan Rodin’in fikirlerini çaldığına inandı.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Camille Claudel bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 7 derlemesinde yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak görseli: Camille Claudel’in portre fotoğrafı, 1880’ler. Kamu malı, Wikimedia Commons.
