Kısa cevap: Düşünen Adam, Fransız heykeltıraş Auguste Rodin’in (1840–1917) en ünlü eseridir. Başlangıçta bağımsız bir heykel değildi. Rodin’in 1880’de sipariş aldığı ve ömrünün sonuna kadar üzerinde çalıştığı dev bronz kapı Cehennem Kapısı’nın tepesine yerleştirilmiş, aşağıdaki günahkârları seyreden bir figürdü. Rodin bu figüre önce Şair adını verdi. Figür, Dante’nin İlahi Komedya’sının Cehennem bölümünü düşünen şairi, yani Dante’nin kendisini temsil ediyordu. Rodin sonradan figürü büyüterek bağımsız bir heykele dönüştürdü. Böylece figür evrensel bir düşünen insan simgesi oldu.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonundaki Rodin bölümünde İbrahim Selim bunu soruyor: “Düşünen Adam heykeli aslında Cehennem Kapısı’nın üstündeki Dante miydi?” Burak Yiğit Aydın da “Evet!” diye cevap veriyor.
Üç kez reddedilen heykeltıraş
Rodin 1840’ta Paris’te, mütevazı bir ailede doğdu. Çocukken görme sorunu nedeniyle zor okudu, ama erkenden çizime ve modellemeye yöneldi. Fransa’nın en prestijli sanat okulu École des Beaux-Arts’a üç kez başvurdu ve üçünde de reddedildi. Yaklaşık yirmi yıl boyunca başka heykeltıraşların atölyelerinde süsleme ustası olarak çalıştı. Binaların cephelerine ve iç mekânlara süs figürleri yaptı.
1875’te İtalya’ya gitti ve Michelangelo’nun heykellerini gördü. Bu yolculuk onu derinden etkiledi. Michelangelo’nun hikâyesi için Michelangelo yazımıza bakabilirsiniz. Döndükten sonra yaptığı ilk büyük figür Tunç Çağı (1877) o kadar gerçekçi bulundu ki Rodin, heykeli canlı bir modelden kalıp alarak yapmakla suçlandı. Kendini aklamak için modelinin fotoğraflarını ve ölçülerini kanıt olarak sundu. İronik biçimde bu skandal onu ünlü yaptı.
Cehennem Kapısı: 37 yıllık bir proje
1880’de Fransız devleti, Paris’te kurulması planlanan bir dekoratif sanatlar müzesinin giriş kapısı için Rodin’e bir bronz kapı ısmarladı. Rodin, kapının konusu olarak Dante’nin Cehennem’ini seçti. İlham kaynağı ise Floransa Vaftizhanesi’nin Ghiberti’nin yaptığı “Cennet Kapısı” idi. Kapı, düşen, kıvranan, sarılan ve birbirinden kopan yaklaşık 200 figürle doldu.
Müze hiçbir zaman inşa edilmedi. Ama Rodin, kapı üzerinde ölümüne kadar çalışmayı sürdürdü. Kapı onun bir tür “heykel laboratuvarı”ydı. Pek çok ünlü eseri burada bir figür olarak doğdu, sonra büyütülüp bağımsız heykele dönüştü. Kapının bronz dökümü ancak Rodin’in ölümünden sonra, 1920’lerin sonunda yapıldı. Dante’nin cehennemi için Dante ve İlahi Komedya yazımıza bakabilirsiniz.
Düşünen Adam: şairden simgeye
Kapının üst kısmında, timpanonun ortasında oturan figür, çenesini sağ elinin tersine dayamış, öne eğilmiş, kasları gergin bir adamdır. Kapıdaki hâli yaklaşık 70 cm boyundadır. Rodin ona önce Şair adını verdi. Figür, kendi yarattığı cehennemin içine bakan Dante’ydi. Ama Rodin, Dante’yi geleneksel ince, uzun cüppeli bir şair olarak değil, Michelangelo’nun figürleri kadar güçlü, çıplak ve kaslı bir beden olarak tasarladı. Düşünce, bu figürde bir bedensel eylemdir: Bütün vücut düşünür.
1880’lerin sonunda figür bağımsız olarak sergilendi. 1902–1904’te büyütülerek 1,8 metrelik anıtsal versiyonu yapıldı. Halk ona Düşünen Adam adını verdi. 1906’da Paris’teki Panthéon’un önüne yerleştirildi. Bugün dünyanın farklı şehirlerinde, Rodin’in onayladığı kalıplardan dökülmüş yirmiden fazla büyük boy kopyası vardır.
Öpücük ve Balzac
Öpücük de ilk olarak Cehennem Kapısı için tasarlandı. Figürler, Dante’nin anlattığı, aşkları yüzünden öldürülen Paolo ile Francesca’ydı. Ama Rodin, mutlu ve tutkulu bir çifti gösteren bu figürün cehennemin acı dolu atmosferine uymadığını düşündü ve kapıdan çıkardı. Ayrı bir mermer heykel olarak sanat tarihinin en ünlü aşk heykellerinden biri oldu.
1891’de Fransız Yazarlar Derneği, yazar Honoré de Balzac için bir anıt ısmarladı. Rodin yedi yıl çalıştı. 1898’de sergilediği heykel, Balzac’ı geniş bir sabahlığa sarınmış, kaba ve neredeyse soyut bir kütle olarak gösteriyordu. Dernek heykeli reddetti. Gazeteler onu “bir çuval”, “bir kardan adam” diye alaya aldı. Rodin heykeli evine götürdü. Heykelin bronz dökümü ancak 1939’da Paris’te bir bulvara dikildi. Bugün modern heykelin dönüm noktalarından biri sayılıyor.
Auguste Rodin eserlerinden seçkiler
Yazıda adı geçen ya da konuyu tamamlayan eserler, nerede bulundukları ve neden önemli oldukları.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Rodin bölümü
Rodin bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 6 derlemesinin kapanış bölümüdür. Bölümün en öğretici kısmı şu diyalog:
İbrahim Selim: “Düşünen Adam heykeli aslında Cehennem Kapısı’nın üstündeki Dante miydi?”
Burak Yiğit Aydın: “Evet! Kendi günahkâr insanlarını izleyen Dante’ydi, sonra bağımsız heykel oldu.”
Rodin bölümünün hemen ardından gelen Part 7 derlemesi, Camille Claudel bölümüyle açılıyor. Bu sıralama bilinçli görünüyor. Rodin’in hikâyesi, onun asistanı, sevgilisi ve rakibi olan Claudel’in hikâyesi olmadan eksik kalır. Bkz. Camille Claudel.
Bölümde anlatılan ve fazlası
- Düşünen Adam gerçekten Dante mi? Rodin’in kendi ifadeleri ve figürün kapıdaki yeri bunu doğruluyor. Rodin daha sonra figürün yalnızca Dante değil, “düşünen, yaratan her insan” olduğunu söyledi. Yani bölümdeki cevap doğru, Rodin’in sonraki yorumu ise anlamı genişletiyor.
- Mezarındaki Düşünen Adam: Rodin’in Meudon’daki evinin bahçesindeki mezarının üzerinde de bir Düşünen Adam bulunur.
- Atölye ve yardımcılar: Rodin’in mermer heykellerinin çoğu, onun alçı modellerinden yola çıkarak yardımcıları tarafından yontuldu. Bu yardımcıların en yeteneklisi Camille Claudel’di.
Rodin eserleri nerede görülür?
- Musée Rodin, Paris: Hôtel Biron ve bahçesi; Düşünen Adam, Cehennem Kapısı, Balzac, Öpücük ve Claudel’in eserleri.
- Musée Rodin, Meudon: Sanatçının evi, atölyesi ve mezarı.
- Rodin Müzesi, Philadelphia: Avrupa dışındaki en büyük Rodin koleksiyonu.
Sıkça sorulan sorular
Düşünen Adam heykeli kimi temsil eder?
Figür başlangıçta, Rodin’in Cehennem Kapısı’nın tepesinde aşağıdaki günahkârları seyreden şair Dante’yi temsil ediyordu. Bağımsız bir heykel olunca evrensel bir düşünen insan simgesine dönüştü.
Düşünen Adam heykeli nerede?
Anıtsal versiyonun en bilinen dökümü Paris’teki Musée Rodin’in bahçesindedir. Dünyanın çeşitli şehirlerinde yirmiden fazla büyük boy dökümü bulunur.
Cehennem Kapısı nedir?
Cehennem Kapısı, Rodin’in 1880’de sipariş alıp ölümüne kadar üzerinde çalıştığı, Dante’nin Cehennem’inden esinlenen ve yaklaşık 200 figürden oluşan bronz kapıdır.
Auguste Rodin kimdir?
Auguste Rodin (1840–1917), Düşünen Adam, Öpücük ve Balzac Anıtı ile tanınan, modern heykelin babası sayılan Fransız heykeltıraştır.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Rodin bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 6 derlemesinde yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak fotoğrafı: Rodin’in Düşünen Adam heykeli. Toru Wa / Unsplash.
