Kısa cevap: Bob Ross (1942–1995), Amerikalı ressam ve televizyon sunucusudur. 1983–1994 yılları arasında ABD’de kamu yayıncısı PBS’te yayınlanan The Joy of Painting programında 403 bölüm boyunca, her bölümde yaklaşık yarım saatte bir manzara resmini baştan sona yaptı. Program Türkiye’de TRT’de Resim Sevinci adıyla yayınlandı. Ross, “ıslak üzerine ıslak” (wet-on-wet) denen hızlı yağlı boya tekniğini kullandı. Sakin sesi, kıvırcık saçları, “mutlu küçük ağaçlar” ve “Hata yoktur, yalnızca mutlu küçük kazalar vardır” gibi sözleriyle bir kuşağın ortak hafızası oldu. 1995’te 52 yaşında lenfoma nedeniyle öldü. Ölümünden sonra adı ve imajının hakları için ailesi ile iş ortakları arasında uzun bir hukuki kavga yaşandı.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonundaki Bob Ross bölümü, programın “ciddi” sanat tarihinin dışına çıktığı nadir anlardan biri. İbrahim Selim onu “rahmetli” diye sevgiyle anıyor. Burak Yiğit Aydın ise ekranın arkasındaki karanlık hikâyeyi anlatıyor.
Bağıran çavuştan fısıldayan ressama
Robert Norman Ross, 29 Ekim 1942’de Florida’da doğdu. Babası bir marangozdu. Bob gençken bir marangozluk kazasında sol elinin işaret parmağının bir kısmını kaybetti. Bu yüzden paleti tutarken o elini hep belirli bir biçimde kullandı. 18 yaşında ABD Hava Kuvvetleri’ne katıldı ve 20 yıl görev yaptı. Görevinin önemli kısmı Alaska’da geçti. Ross başçavuş olarak askerlere sürekli bağırmak zorunda kaldığını, ordudan ayrılınca bir daha asla sesini yükseltmeyeceğine söz verdiğini anlatırdı. Kadife sesinin hikâyesi budur.
Alaska’da boş zamanlarında resim yapmaya başladı. Karlı dağlar, göller ve kulübeler resimlerinin ömür boyu sürecek ana konuları oldu. Bir televizyon programında, Alman ressam Bill Alexander’dan ıslak üzerine ıslak tekniğini öğrendi ve onun yanında eğitmen olarak çalıştı.
Islak üzerine ıslak tekniği
Geleneksel yağlı boya resimde her katmanın kuruması için günler, hatta haftalar beklenir. Islak üzerine ıslak tekniğinde ise yeni boya, henüz kurumamış boyanın üzerine sürülür. Tuval önce ince bir sıvı boya katmanıyla kaplanır. Sonra kalın, koyu kıvamlı boyalar geniş fırçalar ve paletle bıçağıyla hızla uygulanır. Böylece bir manzara bir oturuşta, yarım saatte bitirilebilir. Bu tekniğin Avrupa resmindeki adı alla prima’dır. Ross’un katkısı tekniği icat etmek değil, onu milyonlarca kişiye ulaşılabilir kılmaktı.
Ross, her bölümde aynı sınırlı paleti kullandı: Mavi, kahverengi, yeşil, sarı ve kırmızı tonlarından oluşan 13 renk. İzleyicinin evde aynı malzemelerle resmi tekrar edebilmesi amaçlanıyordu. Ross’un çizim temellerine dair öneriler için karakalem teknikleri yazımıza bakabilirsiniz.
The Joy of Painting: 403 bölüm
The Joy of Painting 1983’te yayına başladı ve 31 sezonda 403 bölüm sürdü. Programın amacı “sanat eğitimi” vermekten çok, resim yapmanın herkes için mümkün ve rahatlatıcı olduğunu göstermekti. Ross her bölümde bir resmi başından sonuna kadar yaptı, ama onu sanki bir masal anlatıyormuş gibi anlatıyordu: “Buraya mutlu küçük bir ağaç koyalım. Her ağacın bir arkadaşa ihtiyacı vardır.” Hatalarla ilgili felsefesi ise sonradan bir slogana dönüştü: “Hata yapmayız, sadece mutlu küçük kazalarımız olur.”
Ross’un ünlü kıvırcık saçları da bir hikâyeye sahip. Ordudan sonra berber masrafından kurtulmak için perma yaptırdı. Saçları şirketin logosuna girince, bundan sıkılsa bile ömür boyu bu görünümü korumak zorunda kaldı.
Kadife sesin ardındaki hüzün
Ross, programın tüm bölümlerini ücret almadan yaptığını söylerdi. Geliri, adını taşıyan boya setlerinin, kitapların ve resim kurslarının satışından geliyordu. Bu iş, Ross ile ortakları Annette ve Walt Kowalski çiftinin birlikte kurduğu Bob Ross Inc. şirketi üzerinden yürüyordu.
Ross 1994’te lenfoma teşhisi aldı ve 4 Temmuz 1995’te, 52 yaşında öldü. Ölümünden sonra, onun adı, imajı ve sesi üzerindeki hakların kime ait olduğu konusunda ailesi ile şirket arasında yıllar süren hukuki anlaşmazlıklar yaşandı. 2021’de yayınlanan Netflix belgeseli Bob Ross: Happy Accidents, Betrayal & Greed, bu kavgayı ve Ross’un son aylarında yaşadığı baskıları anlattı. Belgeselde konuşan yakınları, Ross’un ölüm döşeğinde bile adının haklarını koruma çabası içinde olduğunu aktardı.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Bob Ross bölümü
Bob Ross bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 4 derlemesinde Vermeer ile Rembrandt arasında yer alıyor. Bu, programın belki de en sıcak ve en hüzünlü bölümü:
İbrahim Selim: “Hata yoktur, mutlu küçük kazalar vardır derdi rahmetli!”
Burak Yiğit Aydın: “Ekran arkasında ise tam bir şirket sömürüsü ve ölüm döşeğinde imzalatılan acımasız sözleşmeler vardı.”
Bob Ross’un bir Vermeer ile bir Rembrandt’ın arasına konması ilk bakışta tuhaf gelebilir. Ama programın tezine çok uyuyor. Sanat elitleri Ross’u “gerçek ressam” saymadı, ama o milyonlarca insanın eline ilk kez fırça aldırdı. Yaşarken kadri bilinmedi denemez, ama emeğinin ve adının değeri, onu en iyi tanıyanlar tarafından korunmadı.
Bölümde anlatılan: doğru mu?
- “Ölüm döşeğinde imzalatılan sözleşmeler”: Bu iddia, Netflix belgeselinde Ross’un yakınlarının anlatımlarına dayanır. Bob Ross Inc. ise belgeseldeki iddiaları kabul etmedi ve haklarının yasal sözleşmelere dayandığını savundu. Konu, iki tarafın farklı anlattığı bir hukuki anlaşmazlıktır.
- Resimlerine ne oldu? Ross’un hayatı boyunca yaklaşık 30 bin resim yaptığı tahmin edilir. Programda yaptığı resimlerin çoğu şirketin deposunda saklandı. 2023’te programın ilk bölümünde yapılan A Walk in the Woods tablosu 9,85 milyon dolara satıldı.
- TRT’de yayınlandı mı? Evet. Program 1990’larda TRT’de Resim Sevinci adıyla yayınlandı ve Türkiye’de de bir kuşağın hafızasında yer etti.
Sanatçının adının ve eserinin hukuki korunması için fikir ve sanat eserlerinde telif hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Bob Ross kimdir?
Bob Ross (1942–1995), The Joy of Painting (Türkiye’de Resim Sevinci) programıyla milyonlara resim yapmayı sevdiren Amerikalı ressam ve televizyon sunucusudur.
Bob Ross hangi tekniği kullanırdı?
Bob Ross, ıslak boyanın üzerine ıslak boya sürülerek resmin tek oturuşta bitirildiği “ıslak üzerine ıslak” (wet-on-wet ya da alla prima) yağlı boya tekniğini kullanırdı.
“Mutlu küçük kazalar” ne demek?
Bob Ross’un resimde hata diye bir şey olmadığını, beklenmedik bir fırça darbesinin bile resmin parçası yapılabileceğini anlatan ünlü sözüdür.
Bob Ross neden öldü?
Bob Ross, 4 Temmuz 1995’te 52 yaşında lenfoma nedeniyle öldü.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Bob Ross bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 4 derlemesinde yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak fotoğrafı: Benjamin Champney’nin Mount Chocorua manzarası, 19. yüzyıl, Boston Public Library koleksiyonu. Boston Public Library / Unsplash.
