Kısa cevap: Keith Haring (1958–1990), Amerikalı sanatçıdır. 1980’lerin başında New York metrosunda, süresi dolmuş reklamların üzerine yapıştırılan boş siyah kâğıtlara beyaz tebeşirle hızlı çizimler yaparak tanındı. Emekleyen ve etrafından ışınlar yayılan bebek, havlayan köpek, dans eden figürler ve uçan daireler gibi basit ama hemen tanınan sembollerden oluşan evrensel bir görsel dil geliştirdi. Sanatın galerilerle sınırlı kalmaması gerektiğine inandı. Duvar resimleri yaptı, ucuz ürünler satan Pop Shop’u açtı, uyuşturucuya, ırkçılığa ve AIDS’e karşı kampanyalar yürüttü. 1988’de AIDS teşhisi aldı, bir yıl sonra vakfını kurdu ve 1990’da 31 yaşında öldü.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’un 1. sezonundaki Haring bölümünde İbrahim Selim pratik bir soru soruyor: “Metrodaki güvenlikler yakalamıyor muydu bunu?” Burak Yiğit Aydın’ın cevabı, Haring’in New York’taki popülerliğini gösteriyor.
Kutztown’dan New York’a
Haring, 4 Mayıs 1958’de Pennsylvania’da doğdu ve Kutztown adlı küçük bir kasabada büyüdü. Babası ona çizgi film karakterleri çizmeyi öğretti. Dr. Seuss, Walt Disney ve Charles Schulz’un çizgileri çocukluğunun ilk etkileriydi. 1978’de New York’taki School of Visual Arts’a girdi. Burada göstergebilim, video ve performans dersleri aldı. Jean-Michel Basquiat ve Kenny Scharf ile tanıştı. 1980’lerin New York’unun gece kulüpleri, hip hop, grafiti ve punk sahnesi onun da dünyası oldu. Basquiat için Jean-Michel Basquiat yazımıza bakabilirsiniz.
Metro çizimleri: binlerce izleyicili bir galeri
1980’de Haring, metroda ilan süresi dolan reklam panolarının üzerine geçici olarak yapıştırılan siyah kâğıtları fark etti. Hemen yakındaki bir dükkândan beyaz tebeşir alıp ilk çizimini yaptı. Sonraki beş yıl boyunca yüzlerce, belki binlerce metro çizimi yaptı. Bazı günler 40’a yakın çizim yaptığı olurdu. Her çizim birkaç dakikada, polis gelmeden bitirilmeliydi.
Haring için metro, günde binlerce kişinin önünden geçtiği bir galeriydi. İzleyicileri sanat dünyasının seçkinleri değil, işe giden insanlar, öğrenciler, evsizler ve çocuklardı. Çizim yaparken onlarla sohbet eder, sorularını yanıtlardı. Bu deneyim, sanatın herkes için olması gerektiği inancını pekiştirdi.
Işıldayan bebek ve diğer semboller
- Işıldayan bebek (Radiant Baby): Emekleyen ve etrafından ışınlar yayılan bir bebek. Haring’in imzası oldu. Saflığı, hayatı ve geleceği temsil eder.
- Havlayan köpek: Hem bir uyarıyı hem de toplumdaki otoriteyi simgeleyebilen, çok anlamlı bir figür.
- Dans eden figürler: Hareketi gösteren kısa çizgilerle titreşen, el ele tutuşan insanlar. Hip hop ve break dans kültürünün enerjisini yansıtır.
- Uçan daireler, piramitler ve televizyonlar: Teknolojiye, medyaya ve iktidara dair semboller.
Pop Shop, duvarlar ve aktivizm
1986’da Haring, New York’un SoHo semtinde Pop Shop adlı bir dükkân açtı. Burada tişört, rozet, poster ve oyuncak gibi ucuz ürünler satarak sanatını herkesin satın alabileceği hâle getirdi. Sanat dünyasının bir kısmı bunu “ticarileşme” diye eleştirdi. Haring’in amacı ise sanatı seçkinlerin tekelinden çıkarmaktı. Pop Art’ın bu demokratik yanı için Andy Warhol yazımıza bakabilirsiniz.
Dünyanın dört bir yanında 50’yi aşkın duvar resmi yaptı. 1986’da Harlem’de yaptığı Crack is Wack (Crack Berbattır), uyuşturucu salgınına karşı izinsiz yapılan bir duvar resmiydi. Haring bunun için tutuklandı ve para cezasına çarptırıldı, ama duvar resmi korunmaya alındı. Aynı yıl Berlin Duvarı’nın batı yüzüne 100 metrelik bir resim yaptı. 1989’da İtalya’nın Pisa kentinde yaptığı Tuttomondo, son büyük kamusal işlerinden biri oldu.
Haring eşcinsel kimliğini açıkça yaşadı ve 1980’lerde New York’u kasıp kavuran AIDS salgınında pek çok arkadaşını kaybetti. 1988’de kendisi de teşhis aldı. Kalan zamanını hastalık hakkında farkındalık yaratmaya adadı. 1989’da AIDS araştırmalarına ve çocuk programlarına destek olmak için Keith Haring Vakfı’nı kurdu. 16 Şubat 1990’da 31 yaşında öldü.
Keith Haring eserlerinden seçkiler
Yazıda adı geçen ya da konuyu tamamlayan eserler, nerede bulundukları ve neden önemli oldukları.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor’da Keith Haring bölümü
Haring bölümü 1. sezonda İbrahim Selim’in kanalında tek bölüm olarak yayınlandı. Ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 2 derlemesinde yer alıyor. Bölümün diyaloğu:
İbrahim Selim: “Metrodaki güvenlikler yakalamıyor muydu bunu?”
Burak Yiğit Aydın: “Yakalıyordu! Polis tam tutuklayacakken yolcular ‘Bırakın adamı sanat yapıyor’ diye polisin üstüne yürüyordu!”
Bu anekdot, Haring’in metroda nasıl bir halk kahramanına dönüştüğünü anlatıyor. Aynı derlemedeki Banksy ile birlikte düşünüldüğünde, sokak sanatının iki farklı yolu ortaya çıkıyor: Haring kimliğini saklamadan, insanlarla konuşarak çizdi. Banksy ise görünmezliği bir sanat stratejisine dönüştürdü. Bkz. Banksy.
Bölümde anlatılan: doğru mu?
- Tutuklandı mı? Evet. Haring, metro çizimleri yüzünden defalarca gözaltına alındı ve “vandalizm” gerekçesiyle para cezası aldı. Kendi anlatımına göre polislerin bir kısmı onu tanıyıp hoşgörüyle karşılıyordu.
- Yolcular polise mi yürüdü? Haring’in çizimlerinin etrafında kalabalıklar toplandığı ve izleyicilerin ona sempati gösterdiği bilinir. Ama yolcuların polise karşı çıktığı anlatımı, belirli bir olaydan çok Haring efsanesinin bir parçasıdır. Bölümde bu, Haring’in popülerliğini anlatan esprili bir sahne olarak kullanılıyor.
- Metro çizimlerine ne oldu? Çizimlerin çoğu, üzerine yeni reklam yapıştırıldığında yok oldu. Kalanların bir kısmı daha Haring hayattayken insanlar tarafından duvardan sökülüp alındı ve bugün koleksiyonlarda yüksek fiyatlarla el değiştiriyor.
Keith Haring eserleri nerede görülür?
- Crack is Wack, New York: Harlem River Drive kenarında, hâlâ yerinde.
- Tuttomondo, Pisa: Sant’Antonio Abate Kilisesi’nin dış duvarında.
- Nakamura Keith Haring Koleksiyonu, Yamanashi (Japonya): Haring’e adanmış müze.
- Whitney Museum ve Brooklyn Museum, New York.
Sıkça sorulan sorular
Keith Haring kimdir?
Keith Haring (1958–1990), New York metrosundaki tebeşir çizimleri, ışıldayan bebek ve dans eden figürler gibi sembollerden oluşan görsel diliyle tanınan Amerikalı sanatçı ve aktivisttir.
Keith Haring metroda ne çizdi?
Haring, 1980–1985 arasında New York metrosunda süresi dolmuş reklam panolarının üzerine yapıştırılan siyah kâğıtlara beyaz tebeşirle yüzlerce hızlı çizim yaptı.
Işıldayan bebek ne anlama gelir?
Haring’in imzası olan ışıldayan bebek, saflığı, hayatı ve umudu temsil eder. Sanatçı onu en saf insan deneyiminin sembolü olarak gördü.
Keith Haring neden öldü?
Keith Haring, 1988’de AIDS teşhisi aldı ve 16 Şubat 1990’da 31 yaşında AIDS ile ilişkili komplikasyonlardan öldü.
Eller Kadir Kıymet Bilmiyor Keith Haring bölümü nerede izlenir?
Bölüm İbrahim Selim’in YouTube kanalında tek başına, ayrıca programın kanalındaki Tüm Bölümler – Part 2 derlemesinde yer alıyor.
Bu yazı Eller Kadir Kıymet Bilmiyor programından bağımsız olarak Bu Kaçıncı Sanat tarafından hazırlanmıştır. Bölümden yapılan alıntılar tanıtım ve eleştiri amacıyla, kısaltılarak aktarılmıştır. Programın diğer bölümleri için Eller Kadir Kıymet Bilmiyor bölüm rehberine bakabilirsiniz.
Kapak görseli: Keith Haring, Berlin Duvarı Resmi, 1986. © Keith Haring hak sahipleri. Eleştiri ve tanıtım amacıyla alıntılanmıştır (FSEK md. 35). Görsel: WikiArt.
