Kısa cevap: Edirne kırmızısı, Avrupa’da rouge d’Andrinople, İngilizcede Turkey red (Türk kırmızısı) diye bilinen, kökboya bitkisinin (Rubia tinctorum) köklerinden elde edilen parlak ve solmaz bir pamuk kırmızısıdır. Rengi özel kılan şey bitki değil, süreçtir: Pamuk yağ, kül suyu, tanen, şap, bazı tariflerde gübre ve kanla haftalarca işlenir. Osmanlı ustalarının sır gibi sakladığı bu teknik 18. yüzyılda Fransa’ya, oradan İngiltere ve İskoçya’ya taşındı; 1860’ların sonunda kökboyanın boya maddesi alizarin laboratuvarda üretilince doğal yöntem çöktü. Bugün Edirne’de rengi yeniden canlandırma çalışmaları sürüyor.
Bir rengin adı çoğu zaman bir şehrin adını taşımaz. Edirne kırmızısı taşır; üstelik bu adı Edirne’de değil, Paris’te, Rouen’da, Glasgow’da kazanmıştır. Avrupa’nın en zengin tekstil kentleri, Osmanlı boyacılarının pamuğa verdiği bu kırmızıyı taklit edebilmek için ödüller koydu, konsoloslar ve misyonerler aracılığıyla bilgi topladı, Edirne’den usta getirtti. Bu yazıda Edirne kırmızısını bitkiden boya kazanına, Osmanlı atölyelerinden İskoç fabrikalarına, alizarinin icadından bugünkü canlandırma çalışmalarına kadar müze arşivlerindeki gerçek örneklerle izliyoruz.
Edirne kırmızısı nedir?
Edirne kırmızısı, kökboyadan elde edilen boyar maddelerin (başta alizarin) pamuk lifine yağ ve metal tuzlarıyla kalıcı biçimde bağlanmasıyla elde edilen bir kırmızıdır. Yün ve ipek kökboyayla nispeten kolay boyanır; pamuk ise boyayı tutmakta zorlanır. Osmanlı coğrafyasındaki boyacıların asıl başarısı, pamuğu yıkamaya, güneşe ve sürtünmeye dayanıklı, canlı bir kırmızıya boyayabilmeleriydi. Glasgow Üniversitesi’nden Mohammad Shahid’in Türk kırmızısı üzerine 2019 tarihli sunumu, rengin tanımını tek cümlede özetler: Pamuğa yağ, şap, gübre, kan, tanen ve antrakinon boyalarıyla verilen; ateş gibi rengi, dayanıklılığı ve haslığıyla hayranlık uyandıran kırmızı.
Aynı renk Avrupa’nın farklı dillerinde farklı adlarla anıldı. Bu adların neredeyse hepsi, rengin kaynağını Osmanlı topraklarına bağlar.
| Ad | Dil | Neyi işaret eder? |
|---|---|---|
| Edirne kırmızısı | Türkçe | Rengin adını aldığı Osmanlı başkenti Edirne |
| Rouge d’Andrinople / Adrianople red | Fransızca / İngilizce | Edirne’nin Avrupa dillerindeki adı (Andrinople, Adrianople) |
| Turkey red / Rouge de Turc / Türkischrot | İngilizce / Fransızca / Almanca | Genel olarak “Türk” kırmızısı |
| Rouge de Smyrne (İzmir kırmızısı) | Fransızca | Rengin bir diğer üretim ve ticaret merkezi İzmir |
| Levant red | İngilizce | Doğu Akdeniz kıyıları |
| Rouge des Indes | Fransızca | Hint pamuklularıyla kıyas: “Hint usulü” ya da “Hint kırmızısına eş” |
Ekran için verilen yaklaşık karşılığı #A91101 (RGB 169, 17, 1) değeridir. Ancak tarihî örnekler, boyahaneye, döneme ve kumaşa göre tuğla kırmızısından kan kırmızısına uzanan bir yelpaze gösterir.
Kökboya: rengin bitkisi
Kökboya (Rubia tinctorum), Anadolu’nun pek çok bölgesinde kendiliğinden yetişen, yaprakları gövde etrafında halka şeklinde dizilen, tırmanıcı bir bitkidir. Boya yaprakta ya da çiçekte değil, birkaç yıl toprakta kalmış köklerdedir. Kökler sökülür, kurutulur ve öğütülür; yapılan modern denemelerde kurutma sıcaklığı 60–65 °C olarak verilir. Kökün içindeki kırmızı boyar maddeleri, Fransız kimyagerler Pierre Robiquet ve Jean-Jacques Colin 1826’da ayrıştırıp alizarin ve purpurin adlarını verdiler.
Kökboya Avrupa’da da yetiştiriliyordu; Hollanda’nın Zeeland bölgesi ve Fransa’nın güneyi önemli üretim alanlarıydı. Glasgow Üniversitesi’nin derlediği verilere göre 19. yüzyılın ortasında dünyanın en büyük kökboya tüketicisi İngiltere’ydi ve dünya ihracatının yaklaşık üçte birini İngiliz tekstil sanayisi alıyordu. Bu kadar büyük bir talep, kökleri öğütmek için özel değirmenler doğurdu.
Edirne kırmızısı nasıl yapılır? Haftalar süren bir tarif
Kökboyayla kırmızı boyamak eski bir bilgidir; Mısır’da ve Anadolu’da binlerce yıllık örnekleri vardır. Edirne kırmızısını farklı kılan, pamuğu boyayı kabul edecek hâle getiren uzun hazırlıktır. Lif önce yağla “beslenir”, ardından tanen ve şapla işlenir; boyar madde, alüminyum ve kalsiyumla birlikte lifin üzerinde suda çözünmeyen bir kompleks oluşturur. Tarihî tariflerde koyun ya da sığır gübresi ve az miktarda koyun kanı da kullanılır.
Sürecin uzunluğu her kaynakta dikkat çeker. İskoçya’daki ilk boyahanenin ortağı George Mackintosh 1787’de, Fransız usta Papillon’un yöntemini geliştirdiğini anlatırken “Onun 25 günde yaptığını ben 20 günde boyuyorum ve renk daha iyi” diye yazmıştı. Manchesterlı boyacı John Wilson’ın 1786’da yayımladığı yöntem ise 17 adımdan oluşur.
| Aşama | Ne yapılır? | Neden? |
|---|---|---|
| Temizleme | Pamuk kül suyu ya da soda ile kaynatılır | Lifteki mum ve yağlar uzaklaşır, boya eşit işler |
| Gübreleme (bazı tariflerde) | Koyun gübresi ve yağ emülsiyonuna defalarca batırılır | Lifi sonraki işlemlere hazırlar |
| Yağlama | Eski usulde bozulmuş zeytinyağı, sonra sülfonlanmış hint yağı (“Türk kırmızısı yağı”) | Rengin parlaklığını ve yıkamaya dayanımını sağlayan temel adım |
| Tanenleme | Mazı ya da sumak gibi tanenli maddelerle işlem | Mordanın life tutunmasına yardım eder |
| Mordanlama (şaplama) | Şap ve kireç içeren banyoda bekletme | Alüminyum, boyayla lif arasında köprü kurar |
| Boyama | Öğütülmüş kökboya, kireç, bazen az miktarda kanla ısıtılan kazanda boyama | Kırmızı kompleks lif üzerinde oluşur |
| Parlatma | Sabun, soda ve kalay tuzuyla kaynatma | Fazla boyayı alır, rengi berraklaştırır |
Bugünkü yeniden kurulumlar da süreyi kısaltmıyor. Çalışma ve Toplum dergisinde 2024’te yayımlanan Davuthan Günaydın ve Çiğdem Vatansever makalesi, on adımlık modern bir tarifin toplam 196 saat (yaklaşık 8,2 gün) sürdüğünü, bunun yaklaşık 28 saatinin doğrudan emek olduğunu hesaplıyor. Açık havada kurutma bekleyişleri bu hesaba dahil değil.
Osmanlı’da kırmızı: atölyeler, loncalar ve sır
Kaynaklar, Osmanlı’da kırmızı boyamanın Edirne, İzmir ve Bursa gibi merkezlerde yoğunlaştığını söyler. Günaydın ve Vatansever, boyahanelerin önce Ahilik teşkilatı, ardından loncalar içinde örgütlendiğini, tekniğin usta-çırak ilişkisiyle kuşaktan kuşağa aktarıldığını vurgular. Bu ilişki ustalığı korurken yöntemi taklit edilmesi zor bir sır hâline de getiriyordu.
Edirne’nin bu tarihteki yeri için iki farklı anlatı dolaşıyor. Bazı kaynaklar, Wikipedia’nın da aktardığı ve Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi’nde 2023’te yayımlanan bir çalışmaya dayanan, rengin 16. yüzyılda Edirnekâri ustaları tarafından geliştirildiği görüşünü öne çıkarır. Yaygın basın anlatısı ise rengin 15. yüzyıla uzandığını söyler. Kesin bir buluş tarihi belgelenmiş değil. Belgelenen şey, 18. yüzyıl Avrupası’nın bu rengi “Edirne”, “İzmir” ve “Türk” adlarıyla tanıması ve Edirne’den boyacı getirmek için resmî destekle girişimlerde bulunmasıdır.
Osmanlı sarayının ve şehirlerinin kırmızıya düşkünlüğü, müzelerdeki dokumalarda açıkça görülür. Aşağıdaki örneklerin boya analizi müze kayıtlarında belirtilmiyor; bu yüzden onları Edirne kırmızısının kendisi olarak değil, bu rengin doğduğu kırmızı kültürünün tanıkları olarak gösteriyoruz.
Edirne: rengin adını verdiği şehir
Edirne, 14. yüzyılın ikinci yarısından İstanbul’un fethine (1453) kadar Osmanlı’nın başkentiydi; fetihten sonra da sultanların sık sık kaldığı bir saray şehri olarak kaldı. Tunca ve Meriç nehirlerinin buluştuğu bu şehir, Balkanlara açılan ticaret yolunun da kapısıydı. Mimar Sinan’ın 1568–1575 arasında inşa ettiği Selimiye Camii şehrin silüetine hâlâ hâkimdir. Aşağıdaki kartpostallar, 20. yüzyılın başında Edirne’nin nasıl göründüğünü gösteriyor. Tunca Köprüsü kartpostalı ayrıca bir savaş belgesi: Varna’daki Pencho Slaveykov Halk Kütüphanesi’nin kaydına göre bu kartlar, 1913’teki Edirne kuşatmasının ardından Bulgar subayları tarafından cepheden gönderilmiş.
Mimaride Osmanlı’nın öbür kırmızısı: İznik mercanı
Edirne kırmızısı bir tekstil rengidir, ama Selimiye’nin çağı Osmanlı sanatında başka bir kırmızının da zirvesidir. 1550’lerden itibaren İznik çinilerinde görülen kabarık, parlak “mercan kırmızısı”, kökboyadan değil, demirce zengin kalın bir kil astarından gelir. Cleveland Sanat Müzesi, aşağıdaki kemer köşesindeki yoğun kırmızıyı “teknik bir zafer” olarak tanımlıyor. Selimiye’nin çinileri de bu dönemin İznik üretimidir. İki kırmızı farklı malzemelerden doğar, ama aynı zevkin ürünüdür: Osmanlı, kırmızıyı hem duvarda hem kumaşta en parlak hâliyle istiyordu.
Türkiye’de mimarinin bu dönemden bugüne gelişimini Türkiye’de mimarlığın gelişimi yazımızda anlattık.
Avrupa’nın “casusluk” hikâyesi: Edirne’den Rouen’a
Türk basınında Edirne kırmızısı çoğunlukla bir “casusluk hikâyesi” olarak anlatılır. Hikâyenin belgelenmiş çekirdeği şöyle: 18. yüzyıl Avrupa’sı Doğu’dan pamuklu kırmızı kumaş ve iplik ithal ediyordu ve bu bağımlılıktan kurtulmak istiyordu. Günaydın ve Vatansever’e göre Fransız girişimciler konsoloslar, temsilciler ve Cizvit misyonerleri aracılığıyla bilgi topladı; Kahire, İstanbul ve Şam’da ağartma ve boyama yöntemlerini öğrenmeye çalıştı; bazı Osmanlı zanaatkârları Fransa’ya götürülerek bilgilerini aktardı.
Glasgow Üniversitesi’nin derlemesine göre Batı Avrupa’nın ilk Türk kırmızısı boyahaneleri 1745 civarında Ferquet, Goudard ve d’Haristoy tarafından, Rum boyacıların yardımıyla Rouen yakınlarındaki Darnétal’de ve Languedoc’taki Aubenas’ta kuruldu. Wikipedia, Goudard ve d’Haristoy’u tarifi 1746’da Fransa’ya taşıyan İzmirli ustalar olarak anar. 1776’da Pouce ve Archalat adlı girişimciler, Fransız hükümetinin desteğiyle doğrudan Edirne’den bir grup Rum boyacı getirtti. 1780–1790 arasında Rouen boyacıları bu rengi o kadar iyi boyamaya başladı ki pazarda neredeyse tekel kurdular.
Hikâyenin popüler versiyonlarında “Edirne’den kaçırılan iki usta” ya da “padişah fermanıyla yasaklanan formül” gibi ayrıntılar da geçer. Bu ayrıntıları doğrulayan birincil bir belgeye rastlamadık; aktaranlar da çoğunlukla nasıl gerçekleştiğinin bilinmediğini ekliyor. Belgelenmiş olan, Fransa’nın bu teknolojiyi edinmek için ustaları resmî destekle getirttiği ve bilgiyi diplomatik kanallardan topladığıdır.
İngiltere ve İskoçya: kırmızının sanayi çağı
İngiltere’de Türk kırmızısını boyayan ilk kişi, 1750’lerde İzmirli Rum boyacılardan sırrı öğrendiği söylenen Manchesterlı John Wilson’dı. Wilson’ın renkleri ithal kumaş kadar sağlam değildi; kendisi de işlemlerin uzunluğundan ve titizlik gerektirmesinden yakınıyordu. Asıl atılım Fransız ustalarla geldi. Borelle kardeşler yöntemlerini Manchester Ticaret Odası’na göstererek 2.500 sterlinlik bir ödül aldı. Rouenlu boyacı Pierre Jacques Papillon ise 1785’te iş insanı George Mackintosh’un davetiyle Glasgow’a geldi.
Mackintosh ve David Dale, Papillon’un yöntemiyle 1785’te Glasgow’da Dalmarnock Türk Kırmızısı Boyahanesi’ni kurdu. İşletmeyi 1805’te devralan Henry Monteith, parlak kırmızı bandana mendillerinde uzmanlaştı. Sanayi kısa sürede Glasgow’un batısındaki Vale of Leven’a, Leven Nehri’nin temiz suyunun aktığı vadiye yayıldı. Rakamlar sanayinin ölçeğini gösteriyor: 1859’da Renton’daki Dalquhurn boyahanesi yılda 18 milyon yarda kumaş ve 800 bin libre iplik boyuyordu.
1898’de Vale of Leven’daki üç büyük firma (William Stirling and Sons, Archibald Orr Ewing and Co. ve John Orr Ewing and Co.) birleşerek United Turkey Red Company’yi kurdu. Şirket 1961’e kadar faaliyet gösterdi; bu tarih vadideki Türk kırmızısı sanayisinin de sonu sayılıyor. İskoç kumaşlarının büyük bölümü Hindistan, Afrika, Orta Doğu ve Amerika pazarları için üretildi. Bu ihracat, Wikipedia’nın da vurguladığı gibi, çoğu zaman o ülkelerin yerel dokumacılarının aleyhine işledi. Milliyet’in aktardığına göre 2011–2013 arasında Edinburgh Üniversitesi ve İskoçya Ulusal Müzeleri’nin yürüttüğü Colouring the Nation projesi, 1830–1940 arasından kalma 200’ü aşkın desen kitabını ve 500’ü aşkın ürünü dijital ortama taşıdı.
Türk kırmızısı Amerika’da da iz bıraktı. 19. yüzyıl Amerikan yorgancılığında kırmızı-beyaz yamalı yorganların kırmızısı çoğunlukla bu boyayla elde edilmiş kumaşlardan gelir; renk, yıkamaya dayanıklılığıyla tercih ediliyordu.
Kökboyanın sonu: alizarin ve laboratuvar kırmızısı
Kökboyanın maliyeti, taşınması ve kalitesindeki dalgalanmalar, 19. yüzyılda kimyacıları daha verimli bir yol aramaya itti. İlk adım, kökboyadan yoğunlaştırılmış bir ara ürün olan garansin’di (1828). Asıl kırılma ise 1868’de geldi: Alman kimyagerler Carl Graebe ve Carl Liebermann, kömür katranından elde edilen antrasenden alizarini sentezledi. Bu, doğal bir boyanın laboratuvarda üretildiği ilk örnekti. İngiltere’de William Henry Perkin neredeyse aynı anda benzer bir patent başvurusu yaptı; taraflar lisans takasıyla anlaştı ve Alman lisansı BASF’ye (Badische Anilin- und Soda-Fabrik) geçti.
Sonuç hızlı oldu. Glasgow’daki United Turkey Red arşivine göre 1870’lerin ortasında alizarin, Türk kırmızısı sanayisinde kökboyanın yerini almıştı. Sentetik boya daha ucuz, daha tutarlı ve daha kolay elde ediliyordu; kökboya tarımı ve ticareti kısa sürede çöktü. Anadolu’dan Avrupa’ya giden kök ihracatı da bu dönüşümden payını aldı. Günaydın ve Vatansever, rengin Sanayi Devrimi’nin kimyasal ve makineleşmiş üretimiyle rekabet edemeyerek ticari önemini yitirdiğini vurgular.
Fransız ordusunun kırmızı pantolonu
Kökboyanın siyasetle iç içe geçtiği en ilginç örnek Fransa’dan gelir. Fransız ordusu 26 Temmuz 1829’da piyadeler için kırmızı pantolonu (pantalon rouge) benimsedi; amaç, Fransa’daki kökboya üreticilerini desteklemekti. Ne var ki 20. yüzyıla gelindiğinde bu pantolonlar Almanya’dan ithal edilen sentetik alizarinle boyanıyordu. Birinci Dünya Savaşı başlayınca Alman boyası gelmez oldu; Fransız ordusu Aralık 1914’te daha az dikkat çeken “ufuk mavisi” (bleu horizon) üniformaya geçti. Bir kökboya teşvikiyle başlayan kırmızı, bir sentetik boya ambargosuyla sona erdi.
Kırmızı tonları: Edirne kırmızısı ile öbür kırmızılar
Edirne kırmızısı sıklıkla başka kırmızılarla karıştırılır. Aralarındaki fark, kaynaklarında ve kullanım alanlarında yatar.
| Kırmızı | Kaynağı | Yaklaşık HEX | Nerede kullanıldı? |
|---|---|---|---|
| Edirne (Türk) kırmızısı | Kökboya kökü; yağ ve şapla uzun işlem | #A91101 | Pamuklu kumaş ve iplik, bandana, yorgan |
| Alizarin kırmızısı | 1868’den sonra sentetik alizarin | #E32636 | Tekstil, ressam boyaları |
| Karmin | Koşnil böceği | #960018 | İpek ve yün, boya ve kozmetik |
| Vermilyon (zencefre) | Cıva sülfür minerali | #E34234 | Resim pigmenti; tekstil boyası değil |
| İznik mercan kırmızısı | Demirce zengin kil astarı | — | Çini ve seramik |
Kırmızının anlamı ve psikolojik etkileri için kırmızı rengin anlamı yazımıza, renklerin genel etkileri için renklerin psikolojik etkileri yazımıza bakabilirsiniz. Bir rengin şehir ya da kişi adıyla anılmasının başka bir örneğini, Klein mavisi yazımızda anlattık: Klein mavisi bir bağlayıcı buluşuydu, Edirne kırmızısı ise bir süreç buluşu.
Edirne kırmızısı bugün: yeniden canlandırma
Sanayi Devrimi’nden sonra unutulan Edirne kırmızısı, 2017’den itibaren yeniden gündeme geldi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nde 2021’de yayımlanan Akman ve Güler makalesine göre ilgi, 2017’de yerel bir gazetede yayımlanan yazı dizisiyle yeniden uyandı. Basında aktarılan bilgilere göre Türk Kültür Vakfı’nın desteklediği 3,5 yıllık bir araştırma da rengin bugünkü tarifinin ortaya çıkmasında rol oynadı.
- Trakya Üniversitesi: Üniversite 2017’den bu yana konu üzerinde çalışıyor. Kökboya biri Balkan Yerleşkesi, diğeri Havsa Meslek Yüksekokulu’nda olmak üzere iki ayrı arazide yetiştiriliyor. YÖK, “Edirne Kırmızısı ve Edirne Gülü Uygulama ve Araştırma Merkezi” kurulmasını onayladı.
- Karaağaç’taki hasat: Cumhuriyet’in 12 Ekim 2024 tarihli haberine göre Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün Karaağaç’taki tıbbi, aromatik ve boya bitkileri bahçesinde kökboyanın üçüncü hasadı yapıldı ve kumaş ile iplik boyama gösterisi düzenlendi. Enstitü müdürü Doç. Dr. Adnan Tülek, bazı üreticilerin de kökboya yetiştirmeye başladığını söyledi.
- Bilimsel çalışmalar: İsmail Yüce ve Nilgün Becenen’in 2023’te Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan çalışması, ipeğin kökboyayla Edirne kırmızısına boyanmasını inceliyor.
- Yeni ürünler: İstiklal gazetesinin 4 Nisan 2021 tarihli haberine göre Kırklareli Olgunlaşma Enstitüsü, rengi tekstilin yanı sıra vazo, bardak ve kâse gibi seramik ürünlerde de kullanmaya başladı.
Basında Edirne kırmızısı
- İstiklal, 4 Nisan 2021: “Edirne kırmızısı seramiğe de renk kattı.” Kırklareli Olgunlaşma Enstitüsü’nün seramik atölyesi ve rengin hikâyesi.
- Milliyet Pazar, 30 Ekim 2022: Pelin Gülşen’in “Avrupalı casusları peşinden koşturan Türk Kırmızısı” yazısı. Rengin Avrupa’ya yolculuğunu ve İskoçya’daki Colouring the Nation projesini anlatıyor.
- Cumhuriyet, 12 Ekim 2024: “Yüzlerce yıllık tarihe sahip ‘Edirne kırmızısı’ için hasat zamanı.” Karaağaç’taki üçüncü hasat ve Trakya Üniversitesi’nin çalışmaları.
Haberlerin ortak paydası, rengin bir “efsane” ve “casusluk hikâyesi” olarak sunulması. Akademik çalışmalar ise aynı hikâyeyi daha sakin bir dille anlatıyor: Edirne kırmızısı, Osmanlı zanaatkârlarının yüzyıllar içinde biriktirdiği bir bilginin, Avrupa sanayisi tarafından devralınıp makineleştirildiği ve sonunda kimya laboratuvarında yeniden üretildiği bir teknoloji hikâyesidir.
Sıkça sorulan sorular
Edirne kırmızısı nedir?
Kökboya bitkisinin köklerinden elde edilen boyar maddelerin, pamuğa yağ, tanen ve şapla uzun bir işlemle bağlanmasıyla elde edilen parlak ve solmaz bir kırmızıdır. Avrupa’da rouge d’Andrinople ve Turkey red adlarıyla bilinir.
Edirne kırmızısı neden Edirne adını taşıyor?
Renk 18. yüzyıl Avrupa’sına Osmanlı topraklarından geldiği için Edirne’nin Avrupa dillerindeki adı olan Andrinople (Adrianople) ile anıldı. Fransa 1776’da hükümet desteğiyle doğrudan Edirne’den boyacı getirtti.
Edirne kırmızısı ile Türk kırmızısı aynı şey mi?
Evet. Edirne kırmızısı, Türk kırmızısı, rouge d’Andrinople, Adrianople red ve Turkey red aynı boyama yöntemine verilen farklı adlardır.
Edirne kırmızısı hangi bitkiden elde edilir?
Kökboya (Rubia tinctorum) bitkisinin köklerinden. Kökteki başlıca boyar maddeler alizarin ve purpurindir.
Edirne kırmızısı ile boyamak ne kadar sürer?
Tarihî yöntemler haftalar sürüyordu; 1787’de bir İskoç boyacı 20–25 günden söz ediyor. Bugünkü on adımlık yeniden kurulum yaklaşık 196 saat sürüyor.
Edirne kırmızısı neden unutuldu?
1868’de alizarin laboratuvarda sentezlenince doğal kökboya pahalı ve yavaş kaldı. 1870’lerin ortasında sanayi sentetik alizarine geçti ve geleneksel yöntem ticari önemini yitirdi.
Edirne kırmızısı bugün nerede üretiliyor?
Edirne’de Trakya Üniversitesi ve Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü kökboya yetiştiriyor ve boyama çalışmaları yapıyor. Kırklareli Olgunlaşma Enstitüsü gibi kurumlar rengi tekstil ve seramik ürünlerde kullanıyor.
Edirne kırmızısının renk kodu nedir?
Ekran için yaklaşık karşılığı #A91101, yani RGB 169, 17, 1’dir. Gerçek boyanın tonu kumaşa ve işleme göre değişir.
Kaynaklar
- Mohammad Shahid, “Turkey red dyeing and printing”, University of Glasgow (2 Mart 2019)
- Davuthan Günaydın ve Çiğdem Vatansever, “Türk Kırmızısı’nın İzinde Osmanlı Dokuma ve Boyahanelerinde Çalışma İlişkileri”, Çalışma ve Toplum, 3(82) (2024)
- O. Akman ve E. G. Güler, “Edirne Kırmızısı’nın Edirne İline Kent Kimliği Kazandırmasındaki Rolü”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2) (2021)
- İsmail Yüce ve Nilgün Becenen, ipeğin kökboyayla Edirne kırmızısına boyanması, Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 28(3) (2023)
- Wikipedia, “Turkey red”
- Wikipedia, “Pantalon rouge”
- Deutsche Biographie, Carl Graebe
- Cumhuriyet, “Yüzlerce yıllık tarihe sahip ‘Edirne kırmızısı’ için hasat zamanı” (12 Ekim 2024)
- Milliyet Pazar, “Avrupalı casusları peşinden koşturan Türk Kırmızısı” (30 Ekim 2022)
- İstiklal, “Edirne kırmızısı seramiğe de renk kattı” (4 Nisan 2021)
- Trakya Üniversitesi Edirne Gülü ve Kırmızısı Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği
Kapak görseli: Lotto desenli Uşak halısının kırmızı zeminli orta alanından bir ayrıntı, Batı Anadolu, 1600–1650. Cleveland Museum of Art, 2015.61, CC0. Görsel: Cleveland Museum of Art.
